Wat kost eten eigenlijk? (deel 2)
|
Vandaag had ik het dubieuze genoegen om mikpunt te zijn van de column van Sylvia Witteman. In die column probeerde ze gehakt te maken van mijn standpunt dat je van een bijstandsuitkering niet gezond kunt eten in ons land. Dat riep ik niet zomaar: vorige winter had ik, Voedingscentrumadviezen in de hand, diverse goedkope supermarkten en de markt in mijn woonplaats bezocht om te kijken of je van het gemiddelde bijstandsbudget van 50 euro voor een gezin van vier een hele week schijf-van-vijf-verantwoord kon eten. Dat bleek niet te kunnen: ik kwam ruim acht euro tekort. Had ik in plaats daarvan voor de hele week diepvriesfriet en -frikandellen ingeslagen, dan had ik zelfs geld overgehouden. (Hier de blogpost ‘Wat kost eten eigenlijk?’ die ik naar aanleiding van dit onderzoekje schreef) Mijn hoofdconclusie zette ik ook in mijn boek ‘Eet mij’: het is toch eigenlijk treurig dat gezond eten zoveel duurder is dan ongezond eten dat je het van een minimuminkomen nauwelijks wil lukken. Ik linkte dit prijsverschil aan het gegeven dat overgewicht onder arme, laagopgeleide mensen vaker voorkomt dan onder rijke, hoogopgeleide. Onlangs herhaalde ik deze conclusies weer, in een column in Trouw, dat het Voedingscentrum met een nieuwsbericht was gekomen waarin ze stelden dat: ‘Kiezen voor gezond kan eenvoudig: door minder uit te geven aan duurdere producten als vlees en kaas en meer aan groente en fruit. Gezond eten volgens de Schijf van Vijf is dus geen kwestie van geld, maar van de juiste keuze.’ Dit alles schoot mijn collega-columniste Sylvia Witteman hevig in het verkeerde keelgat. In haar column van vandaag schrijft ze dat ik denk dat arme mensen bijna niet anders kunnen dan dik zijn, want gezond voedsel is te duur. Vervolgens vertelt ze hoe ze zelf op de markt voor een tientje zoveel fruit en groente koopt dat ze het amper kan dragen, en dat ook iemand die woont in een oord zonder dagelijkse markt het best van vijftig euro gaat redden als ze afgaan op supermarktaanbiedingen, omdat je via sites als Yenom.nl of supermarktaanbiedingen.com volgens Sylvia Witteman gemakkelijk de goedkoopste variant vindt van alles wat je nodig hebt. Conclusie (en nu citeer ik): ‘Nee, leuk is het niet, rondkomen van heel weinig geld. Maar het kan, gezond eten met een gezin voor 50 euro per week. Had Ten Broeke beter haast best gedaan, dan was het haar ook gelukt. (…) Niemand is gedwongen vette rommel te eten. Je wordt niet dik van armoede, je wordt dik omdat je lui bent en de verkeerde keuzes maakt. Een bewering als ‘Gezond eten is niet haalbaar voor arme mensen’ is niet alleen onwaar, maar ook vernederend en gevaarlijk. Zo’n statement impliceert dat mensen, in dit geval arme mensen, geen keus hebben en geen zelfbeschikkend vermogen, dat ze machteloos zijn overgeleverd aan hun droevig noodlot van frikandellen vreten tot de dood erop volgt.’ Laat ik ten eerste even kort iets corrigeren over wat ik denk. Ik denk namelijk helemaal niet dat arme mensen bijna niet anders kunnen dan dik zijn. In ‘Eet mij’ schrijf ik: ‘Met weinig poen en een lage sociaal-economische klasse is het aanzienlijk makkelijker om dik te worden [dan mensen met veel geld uit een hoge klasse].’ Een subtiel verschil. Nog iets waarin Sylvia Witteman mij niet zo goed kent: ik doe altijd heel erg mijn best, hetgeen ik nu in de rest van deze blogpost ga demonstreren. Want ik ben – zoals ik op twitter afgelopen week ook al tegen haar zei – van harte bereid om ook eens op dat Yenom.nl te gaan kijken of het met behulp van die site wél kan van vijftig euro. Rekent u even met me mee. Om het geheugen op te frissen: per dag was er volgens de aanbevelingen van het Voedingscentrum voor ons hele voorbeeldgezin van vier mensen het volgende nodig (zie voor meer detail mijn oorspronkelijke blogpost over dit onderwerp):
Nu gaan we Sylvia Wittemans column factchecken. Ik rekende de bovenstaande hoeveelheden om in wat we per week moeten inslaan voor ons voorbeeldgezin. Achter die hoeveelheden staan, tussen de haakjes, de goedkoopste aanbiedingen voor dit specifieke product, via Yenom.nl. Achter het streepje de weekprijs voor het product in kwestie, onderaan deze lijst – mocht u geen zin hebben om dit helemaal door te lezen – het totaalbedrag dat we uitgeven aan de weekboodschappen als we a la Sylvia Witteman alleen de meest aantrekkelijke aanbiedingen nemen:
Totaalprijs: 62,65 euro. Wat aanzienlijk meer is dan de acht euro is die ik tekort kwam in mijn eerdere berekening vorige winter. (Overigens: wie de hele week diepvriesfriet en –frikandellen uit de aanbieding had gegeten (Emte 3 kilozakken diepvriesfriet 2,18, Coop 20 frikandellen 2,00) was voor 41,83 euro klaar geweest.) Maar misschien komen Sylvia en ik er samen uit. Wat nou als we onze beider boodschappenlijstjes naast elkaar leggen en telkens het goedkoopste alternatief kiezen? Om helemaal fair te zijn doe ik er ook nog tips bij die ik na het schrijven van mijn oorspronkelijke blogpost kreeg, zoals makreel halen op de markt en volkorenbroden in de permanente aanbieding bij de AH (wel om zeven uur ‘s ochtends voor de supermarktdeur staan, anders zijn ze op). Dan ziet het lijstje er als volgt uit:
Totaalprijs nu: 44,18 euro.* Olé! Goed nieuws! Het kan! Er zijn wel twee columnisten met een paar uur tijd voor nodig om dit uit te vogelen (en sowieso moet je goed kunnen lezen, vergelijken en rekenen – iets wat voor de anderhalf miljoen functioneel analfabeten die Nederland kent misschien uitdagend is), maar er bestaat een mogelijkheid**: wie de allergoedkoopste basisproducten en de allergoedkoopste aanbiedingen naast elkaar legt, en – voor de mensen die niet in Amsterdam o.i.d. wonen – in staat is om elke week vele tientallen kilometers te fietsen langs meer dan tien supermarkten en ook nog naar de markt te gaan kan voor minder dan 50 euro Voedingscentrumwaardig gezond eten. Hebben we geen mooi land? *) NB1: diverse mensen wezen me er op twitter op dat de aanbiedingen deze week niet bepaald representatief zijn voor de meeste andere weken in het jaar. In week 3 en 4 hebben supermarkten er namelijk een handje van om extra te stunten met de prijzen, met kortingen van 50% in plaats van de gebruikelijke 15%. De Hamsterweken van de AH zijn hier een voorbeeld van. In mijn berekening staan een aantal van die uitzonderlijk hoge kortingen: het rundergehakt, de kaas, de aardappels. Zonder die kortingen was de prijs aanzienlijk dichter bij de 50 euro gekomen, en misschien zelfs eroverheen gegaan. Wordt vast nog vervolgd. **) NB2: niet om een partypooper te zijn, maar laten we niet vergeten dat basics als koffie, thee, broodbeleg anders dan kaas en keukenkruiden niet bij de prijs inbegrepen zitten, dus echt lekker eten is er niet bij. Ook niet onbelangrijk: zoals ik ook in ‘Wat kost eten eigenlijk (versie 1)’ meldde is de grens van 50 euro een tikje arbitrair: wie in de bijstand zit met kleine kinderen die snel uit hun kleren groeien of in de schuldhulpverlening heeft aanzienlijk minder te besteden, eerder drie tientjes dan vijf. Zou ons voorbeeldgezin niet met z’n vieren maar met z’n vijven (of zessen, of zevenen…) zijn, dan zouden ze al niet meer rondkomen van die vijf tientjes. En zouden ze wonen in een gemeente waar uitkeringsgerechtigden verplicht moeten werken dan hebben ze geen tijd om naar al die supermarkten te fietsen en loopt het hele verhaal over gezond eten van een bijstandsuitkering alsnog in de soep. |
Neem contact op met Asha ten Broeke
Via de meest gunstige rekenmethode houd je dus een goede 5 euro per week over.
Dan is de volgende vraag: is die 5 euro genoeg om diverse verkooppunten af te gaan? Reizen kost geld, hoe dan ook. Als je fietst, moet je die fiets onderhouden; OV is duur; niet alles is beloopbaar.
Dus ja, je kunt misschien de basic boodschappen wel doen, strikt genomen. En een pakje thee kan er dan ook nog wel af.
Maar ik vermoed dat Sylvia Witteman geen idee heeft hoe uitputtend dit is, als je het niet doet om eens te bekijken of een ander gelijk heeft, maar omdat het Moet, omdat het niet anders kan.
Jouw reactie Dag Hippo,
Ik ben zelf erg arm geweest dus ik weet er alles van. En nu ben ik helemaal niet meer arm, maar ik ga nog steeds graag naar de markt en naar heel veel andere winkels. Vrijwillig. Ik loop zeker 20 uur per week door de stad. Uitputtend? Nou, nee. Gezond, dat wel.
Sylvia, heb je dan ook boodschappen moeten doen voor een gezin van 4 (waar het in de columns steeds om gaat)? Dan heb je nogal wat meer te sjouwen ;)
Groet,
Carla
@Asha.
Hoe je de rekensommen ook doet (en blijkbaar geef je nu toe dat je voor 50 euro per week wel degelijk volgens de adviezen vh Voedingscentrum kunt eten met z’n vieren), je vergelijking tussen duur gezond en goedkoop ongezond eten klopt principieel niet.
Je kunt met een beetje kwade wil frites zien als de ongezonde vervanger van rijst of gekookte aardappelen, frikadellen als de ongezonde vervanger van mager vlees, vis en tofu.
Je vergelijkt de kosten van een volwaardig, gevarieerd dieet bestaande uit een mix van goedkope en wat duurdere ingrediënten, met een zeer eenzijdig dieet van alleen de allergoedkoopste ingrediënten. Nogal wiedes dat dit laatste goedkoper is, dat is per definitie zo.
Als je een eerlijke vergelijking wilt maken, zou je de kosten van, zeg, een dieet van alleen maar gekookte aardappelen, bonen uit blik en appelmoes uit blik moeten vergelijken met een dieet van frites en frikadellen. Ook dit is geen echt volwaardig dieet, maar een stuk minder eenzijdig dan alleen maar uit de frituur eten.
Waar blijf je dan met je stelling dat ongezond eten duurder is dan gezond eten?
Het echte probleem is, dat je kinderen veel makkelijker iedere dag frites met frikandellen kunt voeren dan aardappels met bonen, en dat komt dus juist in de armere milieus veel meer voor, vooral uit gemakzucht.
Ik snap best dat het een tergende sleur is, als je langdurig in de bijstand zit, dat je elk dubbeltje om moet draaien en nooit eens iets leuks van je geld kunt doen. Dat weet ik nog uit eigen ervaring, al is het lang geleden. Maar dat is de discussie niet.
PS: stom foutje, waar ik schreef:
‘Waar blijf je dan met je stelling dat ongezond eten duurder is dan gezond eten?’
bedoelde ik natuurlijk:
‘Waar blijf je dan met je stelling dat ongezond eten GOEDKOPER is dan gezond eten?
Patat met frikandellen zijn in verhouding wel de goedkoopste calorieën.
Ik heb inmiddels nogal wat mails gekregen, een stuk of 20 zeker, merendeels van mensen in de bijstand. Veel bijval gekregen. Allemaal mensen die zich óók doodergeren aan klagers en beamen dat het heel goed kan, gezond eten. Er was één man die met het obligate ad hominem ‘ jij hebt makkelijk praten, met jouw inkomen’ kwam aanzetten, maar verder niets dan lof. Toch leuk.
O ja, @Carla: je bent qua calorieen nóg goedkoper uit met een pak suiker en een fles olie. En Arnout heeft gelijk, natuurlijk. De hele vergelijking loopt mank. Inderdaad, de kern van het probleem is niet dat gezond eten niet kán, van weinig geld, maar dat veel mensen er gewoon te onwetend, te onverschillig of te afgestompt voor zijn. Dat is heel wat anders.
Waarom krijgen onze kinderen op school niet wat les in economisch huishouden en koken? Dat zou al enorm veel schelen.
Hoi Asha,
Goed artikel! Ik heb het niet heel precies doorgelezen met die berekeningen en zo (tja ik ben soms lui) maar ik vroeg me het volgende af; hoe realistisch is het om dagelijks exact volgens het voedingscentrum te eten? Het voedingscentrum is een richtlijn en het is naar mijn idee niet “normaal” om zeven dagen per week volgens die richtlijnen te eten. Tenminste, de meeste mensen doen het in het weekend toch ongezonder (patat, kroketten, etc.) Als je nou opnieuw een berekening zou maken waarbij je 5 dagen volgens het voedingscentrum eet (met alle slimme aanbiedingen, marktprijzen…) en twee dagen “slechter”, diepvries? Zou een gezin dan wel uitkomen?
@anoniem 16/03:
je neemt me de woorden uit de mond :-)
Vrijwel niemand eet dag in dag uit volgens de richtlijnen van het Voedingscentrum (en die richtlijnen worden ook nog eens deels onderuit gehaald in Asha’s eigen boek Eet mij…(goed boek trouwens, echt een aanrader!)) In het weekend eten veel mensen 1x een patatmaaltijd en door-de-week een pannekoekmaaltijd en/of broodmaaltijd. De kosten voor dergelijke maaltijden liggen aanzienlijk lager dan de richtlijnmaaltijden… Ik ga eens rekenen, denk ik, want ik ben wel nieuwsgierig. En het kan geen kwaad eens kritisch naar mn eigen budget te kijken…
ja geweldig mooi inderdaad, alleen, er is hier geen markt op fietsafstand en er is maar 1 winkel. Ik zit in een rolstoel en kan derhalve ook niet uren gaan fietsen.