Obesitas is geen ziekte, en geen keus

Dit opiniestuk verscheen zaterdag 28 mei 2011 in dagblad Trouw. Op de website werd ook flink gediscussieerd over dik zijn, lijnen en stigmatisering. Opmerking: op veler verzoek heb ik aan dit artikel voetnoten toegevoegd met daarin de bronnen van de cijfers en onderzoeken die ik aanhaal.

‘Moet je kijken wat die vetzak doet’, zegt een jongen met een petje. Zijn kameraad grinnikt instemmend. De kroket die ik zojuist uit de automatiek heb gehaald maakt een brandblaar op mijn vinger. ‘Moet je niet op dieet ofzo, varken?’ zegt het petje. Ik weet niet hoe snel ik weg moet komen, zodat ze de tranen in mijn ogen niet zien.

Het punt is dat ze gelijk hebben. Ik ben ook dik. Erg dik zelfs. Als het even kan, gaan mijn twee kinnen en ik niet op de foto. Mijn bmi is 39, of 40 als ik een weekje zwaar getafeld heb. Artsen noemen het morbide obesitas, wat akelig klinkt, alsof je al bijna dood bent. Eens in de zoveel tijd gaan er stemmen op om mensen als ik extra te laten betalen voor hun zorgverzekering. Dat kunnen we eenvoudig vermijden door af te vallen, zeggen ze erbij. Alleen dunne mensen denken dat het zo gemakkelijk ligt. Zij schrijven boeken met als titel ‘Gezond eten, gewoon doen’. Ongetwijfeld met de beste bedoelingen. Dikke mensen weten dat ‘gewoon doen’ er niet bij is.

Lichaamsgewicht wordt voor het grootste deel genetisch bepaald (1). Tel daarbij op dat we in een land wonen waar je om de twee meter ergens snoep en snacks kunt kopen, en het is niet verwonderlijk dat sommige mensen te zwaar zijn (2). Sterker nog: het is een mirakel dat we niet allemaal moddervet door het leven gaan. Heb je eenmaal overgewicht, dan is afvallen haast onmogelijk (3). Maar een paar procent van de mensen lukt het door te lijnen permanent flink wat gewicht te verliezen. Tot twee derde is vijf jaar na een dieet zwaarder dan ervoor: het bekende jojo-effect.

Met wilskracht heeft dit niets te maken. Uit onderzoek blijkt dat voor elke tien procent van je lichaamsgewicht dat je kwijtraakt, je lichaam twintig procent zuiniger met energie wordt (4). Dat dwingt je eigenlijk om een dieet levenslang vol te houden. Doe je dat niet, dan komen de kilo’s er vanzelf weer aan – zelfs als je je met religieuze overtuiging aan de Schijf van Vijf houdt. Daar kun je nauwelijks iets aan doen.

Waar we wel iets aan kunnen doen is de manier waarop we als samenleving met spijsverteringstechnisch ongezegende mensen omgaan. En daarin falen we nu enorm. In plaats van bovenstaande wetenschappelijk vastgestelde realiteit te erkennen, worden dikke mensen gestigmatiseerd en gediscrimineerd.

Uit een Brits onderzoek bleek dat vrouwen die steviger zijn dan het schoonheidsideaal zo’n 20.000 pond per jaar minder verdienen dan hun magere collega’s (5). In tv-series zijn dikke mensen veel minder vaak verwikkeld in romantische beslommeringen. Amerikaanse onderzoekers bekeken het beeldmateriaal bij 429 nieuwsberichten over obesitas (6). De typische manier om een dik persoon te laten zien was etend, of in een close-up vol vetrollen. Vaak was ook het gezicht van de foto gesneden. Dikkerds zijn in de media letterlijk gezichtsloos. Geen mensen, maar dingen. En dat heeft gevolgen. Bijna een kwart van de overgewichtige mensen is liever depressief dan veel te zwaar. Zestien procent is liever blind dan obees (7).

Achter die cijfers gaat een hoop zelfhaat schuil. Levens die verwoest zijn vanwege een lijf dat gemakkelijker honger krijgt en vet opslaat dan dat van een ander. Dag in dag uit worden wij, obesen, eraan herinnerd hoe slecht we zijn. Als we niet uitkijken, gaan we eerder dood dan onze ouders, koppen de kranten dreigend. We zijn een epidemie, een tsunami, een ramp. Als we de pech hebben in het openbaar een kroketje te halen, zijn we een vetzak.

‘Als ze echt hun best zouden doen, waren ze wel dun’, hoor je dan. Onzin. En dat moet maar eens afgelopen zijn. Obees zijn is geen ziekte. Een derde van de mensen die veel te zwaar is, is desalniettemin kerngezond. Natuurlijk moet iemand met onvoordelige bloedwaarden of een hoge bloeddruk zijn levensstijl herbezien; maar dat geldt ook voor dunne mensen. De reden dat de maatschappij dikke mensen zo afkeurt is niet medisch, het is cosmetisch. Men vindt het vies. En naar. En lelijk.

Maar ik ben niet lelijk. En geen epidemie. Ik ben een betrokken burger. Een hardwerkende journalist. Moeder van twee dochters. Ik ben gezond. Ik wil niet langer horen dat mijn omvang mijn schuld is. Dat ik een ramp ben voor de samenleving. Ik wil niet uitgescholden worden op straat. En als dat toch gebeurt, wil ik er niet meer om huilen.

Vanaf nu is mijn missie niet meer om dun te worden. Mijn missie is om van mijn lijf te houden. Dus, lijf: ik hou van je. Eat that.

(1) “For weight, heritability estimates were 59% in boys and 78% in girls and for BMI 34% and 74%” http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17032545. “Twin analyses on repeated assessments of BMI in a longitudinal sample of >7,000 children indicated that the genetic influence on BMI becomes progressively stronger, with heritability increasing from 0.48 at age 4 to 0.78 at age 11″ http://www.nature.com/oby/journal/v16/n12/full/oby2008434a.html

(2) “Obesitas ontstaat doordat de omgeving toxisch is. Die omgeving wekt eetlust op en dat zorgt voor de consumptie van onnodige calorieën wat uiteindelijk leidt tot gewichtsproblemen” http://www.kennislink.nl/publicaties/toen-de-koekjestrommel-de-fruitschaal-verdrong-punt-punt-punt

(3) “Uit talloze onderzoeken blijkt dat dit in de praktijk niet gaat. Kilo’s die eraf gaan, komen er gewoon weer bij. En dat ‘jojoën’ is misschien nog wel slechter voor je gezondheid dan gewoon even dik blijven” http://www.kennislink.nl/publicaties/lijnen-is-niet-de-oplossing “The benefits of dieting are simply too small and the potential harms of dieting are too large for it to be recommended as a safe and effective treatment for obesity” http://motivatedandfit.com/wp-content/uploads/2010/03/Diets_dont_work.pdf

(4) “A 10% drop in bodyweight immediately reduces energy expenditure by as much as 20%” http://www.drsharma.ca/obesitywhy-is-it-so-hard-to-maintain-a-reduced-body-weight.html

(5) “Separate studies of 11,253 Germans and 12,686 U.S. residents led by Timothy A. Judge of the University of Florida found very thin women, weighing 25 pounds less than the group norm, earned an average $15,572 a year more than women of normal weight. Women continued to experience a pay penalty as their weight increased above average levels, although a smaller one — presumably because they had already violated social norms for the ideal female appearance. A woman who gained 25 pounds above the average weight earned an average $13,847 less than an average-weight female” http://blogs.wsj.com/juggle/2010/10/06/for-women-it-pays-to-be-very-thin/

(6) “For the new study, the researchers looked at 429 news stories about obesity, along with their accompanying photos, published on five major news websites. Of the photos depicting overweight or obese people, the study found, 72% portrayed them “in a negative, stigmatizing manner.”

More than half of overweight people were shown in headless body shots, pictures that centered unflatteringly on the abdomen or lower body — compared with thin subjects, the overweight were 23 times more likely to have their heads cut out of photos. Obese people were also significantly more likely to be pictured from the side or rear, unclothed or in slovenly attire, eating unhealthy food and being lazy.

News photographs degrade and dehumanize obese individuals when they show them with their heads cut out of images, as isolated body parts, or with an unflattering emphasis on excess weight,” said Rebecca Puhl, co-author of the study and director of research at the Rudd Center, in a statement. “They become symbols of an epidemic rather than valued members of society.”

http://healthland.time.com/2011/05/12/fat-stigma-how-online-news-worsens-the-problem-of-obesity/

(7) “The survey found that 16 percent of young women queried said they’d trade a year of life for their ideal body weight and shape. Ten percent were willing to trade two to five years, and 2 percent were willing to trade up to 10 years of life away. One percent said they would give up 21 years or more” http://jezebel.com/5789220/one-third-of-you-would-shorten-your-lives-to-have-the-perfect-body. “De deelnemers aan het onderzoek van Hruschka waren allesbehalve positief over overgewicht. Bijna een kwart had liever een zware depressie dan obesitas, en zo’n 16 procent was liever volledig blind dan veel te zwaar” http://www.kennislink.nl/publicaties/het-toetjeskaarteffect (Originele publicatie is paywalled, een samenvatting staat hier)

© Asha ten Broeke. Wil je iets overnemen, neem dan contact met me op.

Laatste berichten in de categorie 'Overgewicht'

Wat kost eten eigenlijk? (deel 2)

Sylvia Witteman beweert in haar Volkskrant-column van vandaag dat je wel degelijk gezond kunt eten van vijftig euro. Het enige dat je nodig hebt is de markt of een website die je in staat stelt om van alle supermarktaanbiedingen het goedkoopste te nemen. ‘Je wordt niet dik van armoede, je wordt dik omdat je lui bent en de verkeerde keuzes maakt’, schrijft ze. Mijn stelling dat gezond eten zo duur is dat het van een uitkering lastig zo niet onmogelijk is, noemt ze ‘vernederend en gevaarlijk’. In mijn blog doe ik even niet mee met dit soort gezelligheid, maar ik heb wel Wittemans column van een factcheck voorzien.

/ 15 reacties

Gezond eten is wel degelijk een kwestie van geld

‘Gezond eten geen kwestie van geld.’ Dat twitterde het Voedingscentrum vorige week. In bijbehorend nieuwsbericht rekenden ze af met de gedachte dat gezond eten duurder is dan ongezond. ‘Kiezen voor gezond kan eenvoudig: door minder uit te geven aan duurdere…

/ Eén reactie

Overgewicht: omgevingsprobleem, geen leefstijlissue

Wie op station Utrecht Centraal bij het overstappen van perron 15 naar 3 loopt, kan onderweg pasta sushi, friet, hamburgers, kebab, pizza, milkshakes en ijs halen. Terwijl je je richting trein begeeft, ruik je de pestosaus, de patat, het vlees. De hersenen reageren onmiddellijk. En voor je er echt erg in hebt, ben je op weg naar de automatiek, om even een kroketje te halen. (Trouw, 2 november 2012)

/ 2 reacties

 Neem contact op met Asha ten Broeke

6 reacties

  1. Amen! Dankjewel Asha, prachtig artikel.

  2. Beste Asha,

    Ik zou je willen wijzen op de website van de natuurdiëtisten. Daar vind je veel informatie over overgewicht en redenen van overgewicht. Ik ben benieuwd naar je mening over de manier waarop natuurdiëtisten naar voeding en obesitas kijken. Zij lopen voorop als het gaat om nieuwe inzichten. Je noemt de Schijf van Vijf in je schrijven, maar zij hanteren die bijvoorbeeld niet meer.

    Ik lees ook in je artikel dat overgewicht in hand wordt gewerkt door de toxische omgeving. Maar zo zijn er veel verleidingen in onze omgeving die moeilijk te weerstaan zijn. Hebben we hier dan geen keus of komt het dan toch neer op wilskracht om niet te zwichten voor die verleidingen? Nu klinkt het of mensen met obesitas het slachtoffer zijn van de omgeving. En als dat zo is, hoe kun je dan leren die verleidingen te weerstaan? Een kroketje uit de muur kunnen sommigen van ons best hebben, maar anderen moeten er met een boog omheen gaan. Ik vergelijk het maar met een glutenallergie. Als je dat hebt, laat je gluten eten wel uit je hoofd, want je kunt er heel ziek van worden. Die reactie is vrij acuut en daarom duidelijk. Bij dat kroketje is het effect niet direct waarneembaar en heb je misschien de neiging jezelf te sussen met het idee dat het allemaal zo slecht nog niet is. Je krijgt tenslotte geen directe reactie op het eten van die heerlijke kroket.

    En lijnen is allang uit. Het gaat echt om een verandering van levensstijl, over anders omgaan met voeding, over wat we eten en hoe we het eten, over wanneer we het eten en de hoeveelheid die we tot ons nemen. En meer bewegen en dat betekent heus niet dagelijks amechtig op de loopband tot je erbij neervalt. Een uur per dag wandelen of fietsen is ook goed!

    Velen van ons hebben niet die slanke bouw waardoor je zo in confectiekleding glipt alsof het voor jou gemaakt is. En dat hoeft ook niet. Dus je voornemen jezelf te accepteren is een nobel streven. Ik wens je veel succes!

    Vriendelijke groet, Ingrid

  3. Pingback: Boekrecensie Eet mij | Green Your Mind

  4. miranda

    Dat obesitas door de omgeving zou ontstaan én in stand kan worden gehouden, is natuurlijk bullsh*t! Je bent er ten alle tijde zelf bij als je wat eet, niemand houdt een pistool tegen je hoofd en dwingt je om te vreten. Onzin! Eigen verantwoordelijkheid en dát heeft wél met wilskracht te maken! Stop met de vinger te wijzen naar andere zaken dan je eigen vraat zucht. Eigen schuld, dikke buik.
    Miranda, 33 jaar, 2 kinderen, gezonde eter met een bmi van 20.

  5. Ines

    Met alle respect, Asha, maar van teveel eten word je dik. Van roken ga je hoesten en krijg je vuile longen. Van sporten krijg je spierpijn en van slapen rust je uit. De simpele actie/gevolg-zaken.

    Asha, je hebt een eetverslaving, zo simpel is het. Een vriendin van mij is ook heel erg dik, maar die is in elk geval zo realistisch dat ze weet waar de schuld ligt: bij haarzelf. In jouw artikelen heb ik je onderhand aan vrijwel iedereen de schuld zien geven; de overheid, de consumptiemaatschappij, het bedrijfsleven, ouders, omgeving, het eten zelf, en god weet wie en wat nog meer. Maar nooit zie ik je hand in eigen boezem steken en zeggen: wij dikkerds zijn dik omdat we teveel en/of verkeerd eten.

    Is een eetverslaving in jouw ogen vergelijkbaar met een rookverslaving? Want dat is een groep die ook niet flauw wordt afgeschilderd, aangepakt en uitgesloten, de laatste tijd. Rokers kunnen er dus ook niks aan doen dat ze roken en niet stoppen? Slachtoffers van de maatschappij, die rokers?

  6. Hannah

    Ik snap wel wat je schrijft en ik vind het moedig dat je zo kwetsbaar durft te zijn op het internet, zeker in een wereld waar er zo laatdunkend wordt gedaan over overgewicht.

    Voor je begint van je lichaam te houden, stel jezelf eens de volgende vragen: wil ik de tweede helft (!) van mijn leven zo door brengen? En betekent van mijn lichaam houden hetzelfde als van mijzelf houden? Of is dik zijn ook een soort van veilige barrière tegen de gemene buitenwereld? Ik geloof dat overgewicht een soort verkeerd patroon is, deels gevormd door nature en deels door nurture (vergelijk het met intimiteitsproblemen die mensen hebben na opgegroeid te zijn in een gebroken gezin). Je kunt kiezen voor een leven waarin je blijft hangen in die excuses (want dat zijn het, er is namelijk niet elke 200 meter een snackbar, maar ook elke 200 meter een sportschool), net als mensen die vroeger door hun ouders geslagen zijn en nu hun kinderen slaan. Je kunt er ook voor kiezen om je eigen drogredenen onder ogen te zien (elk argument dat je noemt is op dezelfde manier te weerleggen, namelijk).

    Zoals je zegt: vet is op zich niet gevaarlijk, het zit daar maar een beetje te zitten. Maar jij bent degene die het elke dag mee moet torsen, die uitgelachen wordt en die (blijkbaar met tegenzin) in de spiegel moet kijken. Je hoeft die kilo’s helemaal niet in 3 maanden kwijt te raken (en vervolgens even hard weer terug te krijgen). Sterker nog, je hoeft ze niet in 3 jaar kwijt te raken. Je hebt statistisch gezien nog 50 jaar van je leven voor je.

    Ik zelf was op mijn achttiende bijna 20 kg te dik. Toen ik op kamers ging stelde ik mezelf bovenstaande vragen en besloot ik dat ik geen genoegen wilde nemen met mijn leven. Dat ik van die schaamte af wilde en van die slechte eetgewoontes en van die onrust van het ‘moeten’ eten. Ik ben nu zes jaar verder en ik geloof dat mijn BMI nu iets van 26 is. Ik heb helemaal niet de ambitie om een fotomodel te worden. Wat voor mij veel belangrijker is: ik eet nu structureel gezonder, ben van sporten gaan houden, én van mezelf. Ik voel me niet meer continu schuldig, ik kan lachen om mijn vetjes en als ik zin heb om een kroket uit de automaat wil trekken doe ik dat gewoon. As mensen dan vinden dat ik dat niet moet doen omdat ik een buikje heb, dan kan ik oprecht zeggen dat het me niet meer interesseert. Dat vet zit gewoon een beetje om mijn middel, maar het is geen onderdeel (meer!) van mijn identiteit.

    Vet is zo veel meer dan vet. Het is schaamte, het is een gevoel van falen, het is jezelf continu vergelijken met anderen en voor je gevoel te kort komen. En wat je ook zegt, vet komt er gewoon door te veel eten. 50 kilo overgewicht kwijt moeten raken is een ontmoedigende gedachte, en uit eigen ervaring weet ik dat een moeilijke relatie met eten waarschijnlijk altijd een zwakke plek blijft. Maar als je het jezelf gunt om werk te maken van jezelf, dan word je zo veel gelukkiger.

    Ik heb van mijn ouders een ongezond lichaamsbeeld en ongezonde eetgewoontes meegekregen. Als ik zie hun ongelukkig zij worden van zichzelf en hoe ongelukkig ik zelf was, dan hoop ik van harte dat ik die ellende nooit aan mijn eigen kinderen zal hoeven doorgeven. Dat mijn eigen kinderen hun lichaam gewoon leren te zien als een machine die ondergeschikt is aan hun geest en dat ze niet hun hele leven dat overgewicht mee hoeven te torsen. Niet alleen fysiek, maar vooral mentaal.

    Dit is een wat lange reactie geworden, maar ik mis dit geluid echt in de discussies over overgewicht. Het gaat zo vaak over de technische kanten van overgewicht, en dat is jammer want daarmee kom je uit op een eenzijdige discussie over genen, snackbars, overvloed en wilskracht, terwijl overgewicht een veel complexer probleem is dan dat.

Geef een reactie