Borstvoeding is geen wetenschappelijk bewezen wondermiddel

Deze column verscheen op dinsdag 13 september in dagblad Trouw. Op veler verzoek heb ik voetnoten met bronvermeldingen toegevoegd. Binnenkort volgt een blogpost waarin ik het wetenschappelijk bewijs voor borstvoeding dat Tiet Zat-initiatiefneemster Anne Hofstede me stuurde nader en gedetailleerder op de pijnbank zal leggen.

Als ik de keus had gehad, was ik liever vader geworden. Om te beginnen slaan ze de echt vervelende zaken over, zoals ochtendmisselijkheid, weeën en hechtingen op gênante plekken. Daarnaast hoeven papa’s ook veel minder. Niemand verwacht dat ze tijdens de zwangerschap van de koffie afblijven, en ze hoeven na hun verlof niet met een kolfapparaat onder de arm aan het werk.

Voor vrouwen is ouderschap een stuk minder vrijblijvend. Onder het verkapte dreigement “je wilt toch het beste voor je kind” krijg je bij de verloskundige in foldervorm een overzicht van je plichten. Borstvoeding staat met stip op een. Tenzij je bereid bent om je kind een waslijst aan voordelen te ontzeggen – minder overgewicht, minder allergieën, hoger iq, enzovoorts – behoort je voorgevel de eerste zes maanden toe aan de pasgeboren Oempa Loempa.

De campagne Tiet Zat van Kenniscentrum Borstvoeding (1) doet hier zelfs nog een schepje bovenop en meldt dat de WHO adviseert om (en ik citeer de arts uit hun filmpje) “niet aan stoppen te denken tot twee jaar.” De reden is wederom een uit de bekende lijst borstvoedingsheilzaamheden: het zou goed zijn voor het immuunsysteem van het kind. In moedermelk zitten namelijk antistoffen die het kind kan gebruiken om minder vaak ziek te worden.

Dit is maar beperkt waar. Moeders antistoffen komen namelijk helemaal niet in het bloed van een baby of peuter terecht, en ze bestrijden daar dus ook geen infecties (2). Alleen in de darmen helpen ze een beetje tegen buikprobleempjes (3). Voor alle andere borstvoedingsclaims geldt dat de wetenschap er nog niet uit is. Zegt studie 1 dat moedermelk oorontsteking helpt voorkomen, vindt studie 2 geen effect (4). Overgewicht? Een WHO-rapport nam alle goed uitgevoerde onderzoeken samen en meldt dan hoe groot het beschermende effect van borstvoeding is: 0,01 BMI-punt (5).

Goed uitgevoerd betekent in deze context dat er rekening is gehouden met het feit dat borstvoeders gemiddeld beter opgeleid, gezonder en vaker thuisblijfmoeder zijn. Hierdoor kunnen de voordelen van borstvoeding groter lijken dan ze eigenlijk zijn. Om hier echt goed voor te compenseren, zouden we een experiment moeten doen waarbij we een grote, representatieve groep zwangere vrouwen nemen, en het lot laten bepalen wie er de borst gaat geven en wie de fles. Wetenschappers vinden dit echter te bezwaarlijk, omdat je baby’s geen borstvoeding mag ontzeggen – ook al zijn de voordelen vrijwel onbewezen – en omdat moeders keus in dezen heilig is.

Merkwaardig, want vrije keus is juist iets dat veel moeders nauwelijks ervaren. Welke mama wil haar kind (ik citeer wederom Tiet Zat) “het grootste geschenk dat je als moeder je kind mee kan geven” ontzeggen? En ook nog om zelfzuchtige redenen, zoals: ik ben uitgeput, heb tepelkloven type Grand Canyon en ik wil mijn autonomie terug?

Toen ik moeder werd, wilde ik dolgraag doen wat elke vader kan: er even tussenuit. Naar mijn werk zonder lekkende borsten. Een hele dag een boek lezen zonder gestoord te worden. Borstvoeding was als een te krappe legging: niemand werd er gelukkig van. Zes maanden heb ik bij lange na niet gered, twee jaar borstvoeden was een hel geweest. Vrouwen verdienen het te weten dat borstvoeding geen wetenschappelijk bewezen wondermiddel is. Moeder zijn is al moeilijk genoeg. Je kunt zonder schuldgevoel voor jezelf kiezen.

Voetnoten met bronvermeldingen:

(1) Het Tiet Zat filmpje staat op YouTube: http://www.youtube.com/watch?v=NQfqO58A8XY
(2) Op http://www.slate.com/id/2138629/ staat: “When you ask a bunch of doctors about how breast-feeding prevents infection, they get it wrong—I know they do, because I’ve asked the question. Doctors tell you that colostrum (produced in the first three days or so after a baby is born) and breast milk are full of maternal antibodies. Next, doctors say that these maternal antibodies are absorbed into the infant’s blood circulation and thus serve to protect infants from disease. That’s the correct description of the immunology of breast-feeding for most mammals. It’s also true that human colostrum and milk are rich in maternal antibodies—colostrum is pretty much antibody soup. And babies take in these antibodies as they nurse. But human babies are never able to absorb maternal antibodies from milk or colostrum into the bloodstream, except perhaps in the minutest amounts. Maternal antibodies in milk and colostrum protect against infection—but only locally, working inside the baby’s gastrointestinal tract.” (NB Het Slate-artikel verwijst met links in de lopende tekst naar wetenschappelijke publicaties)
(3) Van de borstgevoede baby’s krijgt 9% in het eerste jaar last van buikpijn en/of diarree. Van de flesgevoede kinderen is dat 13%. Zie o.a. Joan Wolf (2011). ‘Is breast best?’ New York University Press. Voor wie geen zin/tijd/geld heeft om het boek te kopen: een interview van The Sunday Times met Joan Wolf over haar boek is hier te lezen: http://women.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/women/families/article6718276.ece(4) Joan Wolf (2011). ‘Is breast best?’ New York University Press. Zie ook: Hoddinott en Tappin (2008), Breastfeeding: a clinical review, in BMJ (http://www.bmj.com/content/336/7649/881.extract). Zij zeggen over onderzoek naar de relatie tussen borstvoeding en oorontsteking: “Studies were of moderate or poor quality; potential confounders were not considered in some studies.”
(5) Het WHO-rapport heet ‘Evidence on the long-term effects of breastfeeding’. De pdf is hier te downloaden: http://www.who.int/child_adolescent_health/documents/9241595230/en/index.html. Hoewel de samenvatting van het rapport erg positief is over de gezondheidsvoordelen van borstvoeding voor grotere kinderen en volwassenen, staat er met regelmaat in het rapport rode vlaggen, zoals dat het gemeten effect veel geringer was in grote studies dan in kleine. Het loont ook om goed te kijken naar hoe groot de vermeende voordelen zijn. Over overgewicht lezen we bijvoorbeeld het volgende: “only 11 studies provided estimates that were adjusted for age, socioeconomic status, maternal smoking and body mass index; among these studies, the crude mean difference of -0.12 (95% CI: -0.16, -0.08) disappeared in the adjusted analyses (mean difference: -0.01; 95% CI: -0.05, 0.03). This result reinforces the importance of controlling for confounding by socioeconomic status and maternal body mass index when assessing the longterm effect of breastfeeding duration on body composition.”
Niet in de column, maar ook interessant is het effect van borstvoeding op bloeddruk. Het WHO-rapport meldt dat: “It was possible to include 30 estimates on the effect of breastfeeding on systolic blood pressure, and 25 on diastolic blood pressure (…) Systolic (mean difference: -1.21 mmHg; 95% CI: -1.72 to -0.70) and diastolic blood pressures (mean difference: -0.49 mmHg; 95% CI: -0.87 to -0.11) were both lower among those subjects who had been breastfed.” Het WHO merkt er bij op dat de meeste van deze studies niet compenseerden voor ‘confounding factors’, wat het waarschijnlijk maakt dat het werkelijke effect nog lager uitvalt dan iets meer dan respectievelijk 1,21 en 0,49 mmHg. Voor de duidelijkheid: een normale bloeddruk zit rond de 120/80 mmHg. Het beschermende effect van borstvoeding is op zijn best zo’n 1 procent.

© Asha ten Broeke. Wil je iets overnemen, neem dan contact met me op.

Laatste berichten in de categorie 'Vrouw (en man)'

Waarom een seksismemuseum?

Sinds maart 2013 verzamel ik op een blog voorbeelden van stereotype bevestigend huis-, tuin- en keukenseksisme. Ik krijg hulp van tientallen bezoekers die gewapend met mobiele telefooncamera’s seksisme vastleggen. Jongens gereduceerd tot competitieve kostwinners-in-spé, meisjes al piepjong in de rol van huismoeder geduwd. De man stoer, de vrouw lief. Hij actief, zij passief. Hij sportief, zij mooi. Hij geil, zij sexy. Hij een astronaut, zij een prinses. Waarom doe ik dat?

/ 3 reacties

De onvrede van de vrouw

In 1963 publiceerde Betty Friedan haar boek ‘The feminine mystique’. Daarmee gaf ze de aanzet tot de tweede feministische golf. Vijftig jaar later is het tijd voor een terugblik. Wat is er sindsdien veranderd, en vooral: wat is hetzelfde gebleven? (Trouw, 24 mei 2013)

/ Geen reacties

De mythe van de kuise vrouw

Een man die seks heeft met veel vrouwen is een stoere vent, maar een vrouw met dezelfde seksuele eetlust is een slet. Waarom? Een kijkje onder de motorkap van de wetenschappelijke theorie achter deze dubbele moraal. (VK Magazine, 2 november 2013)

/ Geen reacties

 Neem contact op met Asha ten Broeke

47 reacties

  1. Tamara

    Er wordt hier onderbouwd waarom het niet erg zou zijn als vrouwen ervoor kiezen om kunstvoeding te geven, dit naar aanleiding van de film Tiet Zat. Maar dat is niet waar Tiet Zat om gaat. Die film is meer bedoeld omdat er vrouwen zijn die, ja ja, uit VRIJE keuze ervoor kiezen om langer dan gebruikelijk in Nederland borstvoeding te geven aan hun kinderen.
    Als je langer dan zes maanden borstvoeding geeft krijg je vaak bevreemde reacties van mensen, als je langer dan een jaar borstvoeding geeft soms zelfs boze reacties. Tiet Zat wil duidelijk maken dat er goede redenen zijn om er voor te kiezen lang borstvoeding te geven en dus dat de vrouwen die dat doen niet ‘raar’ gevonden hoeven te worden. Ze zijn er volgens mij niet op uit om vrouwen die dat beslist niet willen ervan te overtuigen het wel te doen of ze een schuldgevoel aan te praten. Kortom, deze column geeft blijk van een verkeerde interpretatie van de bedoeling van de film Tiet Zat naar mijn idee.

  2. Kaatjedootje

    Ik vind het opvallend dat u tot zo’n andere conclusie komt dan het RIVM hieronder: http://www.nationaalkompas.nl/gezondheidsdeterminanten/leefstijl/borstvoeding/wat-zijn-de-mogelijke-gezondheidsgevolgen-van-borstvoeding/
    Heeft u daar een verklaring voor?

  3. nienke

    Ik snap niet zo goed waar je je zo druk om maakt? De film is niet bedoeld om vrouwen die geen borstvoeding willen geven, of die een paar maanden zat vinden over te halen. Het is hun goed recht om té kiezen voor flesvoeding. De film is bedoeld voor vrouwen die wel door willen voeden maar door de reacties van de omgeving niet durven. En voor die omgeving, met name de consultatiebureau’s , om te zien wat lang voeden is zodat ze er vertrouwd mee raken. Niets meer en niets minder. Geen enkele reden om zo in de verdediging te gaan dus.

  4. Ien

    Zoals bovenstaande dames al schreven,

    Het is bedoeld om wederzijds respect te creeren ! Ik bemerk weinig respect van uw kant af voor borstvoedende moeders die er voor KIEZEN ! om langer te voeden.
    Je krijgt “commentaar” als je niet borstvoed, maar je krijgt NOG meer commentaar als je het wel doet , en langer dan 4 maanden. Daar gaat de film over …… ik denk dat u nog eens de film moet bekijken , en vanuit die intentie !

    Als u denkt dat dit niet wetenschappelijk onderbouwt zou zijn bent u wel erg naïf , zeker omdat sommige onderzoeken gesponsord worden door kv fabrikanten. Hoezo een objectief verhaal ???

  5. Hanneke

    Tja, wetenschappelijk bewezen wondermiddel….de mensheid doet het er al jaren op. Je draagt 9 maanden een kind in je baarmoeder, en daarna voed je het met de melk die je lijf aanmaakt. Niks wondermiddeligs aan. Just the way it works. En als je daar geen zin in hebt om wat voor reden dan ook, dan kan je kunstvoeding geven, ook best. Die optie hebben we sinds een jaar of wat :-)

    Feit blijft dat de mensheid het al eeuwen doet op borstvoeding, en zolang kunstvoedingsfabrikanten nog steeds hun stinkende best doen om de mensheid ervan te overtuigen dat hun product is “geinspireerd” door moedermelk, blijf ik ervan overtuigd dat die producten dus een aftreksel zijn van het echte werk :-) En inderdaad wat Tamara zegt, Tietzat wil meer aandacht voor langvoeden, niet degene die dat niet doen (of diegene helemaal geen borstvoeding geven) overtuigen of een schuldgevoel aanpraten. Dat er wellicht vrouwen een schuldgevoel krijgen van Tietzat, lijkt me echt een issue van die dames zelf.

    Je zal vast willen prikkelen met je tekst, ik hoop echter echt van harte dat je het moederschap niet zo knellend en als last ervaart als het nu door bovenstaande tekst overkomt.

  6. Nora

    Jeetje man, wie heeft jou dan gedwongen om kinderen te nemen…

  7. Asha ten Broeke

    Aan de bovenstaande dames:

    Ik ben me ervan bewust dat de Tiet Zat campagne vooral begrip wil vragen voor moeders die hun kind lang de borst willen geven. Dat vind ik prima – als moeder en kind daar gelukkig van worden, moeten ze dat natuurlijk lekker doen. En als ze zich in onze huidige cultuur onvrij of gek aangekeken voelen, en ze denken dat zo’n filmpje helpt, lijkt me dat een hip plan.

    Wie mijn column goed leest, ziet ook dat ik helemaal niets tegen borstvoeding (lang of kort) heb. Waar ik moeite mee heb – zowel in het Tiet Zat filmpje als in de borstvoedingsvoorlichting die je als zwangere vrouw krijgt – zijn de medische argumenten die worden aangevoerd om te vertellen waarom de keuze voor (lang) borstvoeden beter is dan andere keuzes.

    In het filmpje van Tiet Zat gebeurt dat door een arts, die vertelt dat je vanwege de gezondheid van je kind voor twee jaar niet aan stoppen mag (mag!) denken. Dat is dwingend, en klinkt helemaal niet alsof het hier gaat om een filmpje waarbij de vrije keus van vrouwen wordt ondersteund. In voorlichting gaat het net zo. Hele lijsten borstvoedingsvoordelen worden opgedreund, de conclusie dat flesvoeding nooit zo goed kan zijn als moeders borst wordt getrokken. Welke mama wil nu risico’s nemen met de gezondheid van haar kind? Geen enkele toch? En daarmee wordt de moeder via valse informatie (want spijkerhard bewijs voor enorme borstvoedingsvoordelen ontbreekt, zie ook de voetnoten) gemanipuleerd in haar keuzes. Weg vrijheid.

    Ik vind het volstrekt onlogisch van enkele van de reageerders hierboven om wel op de bres te springen voor vrouwen die lang de borst willen geven, maar niet voor vrouwen die kiezen voor de fles. In mijn optiek is dat hypocriet: je kunt niet enerzijds de vrijheid opeisen om te doen wat jij wilt, maar iemand anders niet de vrijheid gunnen een andere keuze te maken.

    Wat betreft de snerende opmerking van Nora over mijn moederschap (en enkele andere die via twitter of de mail kwamen): ik vind het heerlijk om kinderen te hebben en ik hou zielsveel van ze. Mijn kinderen zijn gelukkig, tevreden en gezond. Maar ik zal me altijd blijven verzetten tegen de bespottelijke notie dat je als moeder een of andere plicht hebt om jezelf elke dag maar weer totaal ter beschikking van het jonge grut te stellen. Ik geniet des te meer van mijn kinderen als ik ze af en toe een dag bij papa achterlaat om tijd aan mezelf te besteden. Ik ben moeder, maar ook vrouw, journalist, columnist, schrijver, vriendin, dochter etcetera. Soms heb ik het nodig om mezelf even geen moeder te voelen en weg te gaan bij de papvlekken, poepbroeken, huilbuien en andere kleine huiselijke drama’s. Vaders doen dat in onze cultuur doorgaans vijf dagen per week. Waarom zou ik niet hetzelfde recht voor mezelf opeisen? En waarom moeten mijn kwaliteiten of mijn inzet als moeder in twijfel worden getrokken, omdat ik weleens een dagje ongestoord wil lezen? Ik heb nog nooit meegemaakt dat iemand over een vader, die daags na de bevalling weer fulltime aan de slag ging, zei: ‘wie heeft jou dan gedwongen kinderen te nemen.’

    Laten we dat soort dubbele standaarden alsjeblieft achter ons laten en ook hier de stijl en keuzes van eenieder respecteren. Borst of fles, regelmatig een dagje weg of altijd lekker thuis – zoveel maakt het niet uit; kinderen worden toch wel groot. En elke ouder weet zelf wat het beste is voor haar en haar kinderen. Want dit weet ik zeker: als ik had gedaan wat veel mensen ‘ideaal’ vinden – thuisblijven, borstvoeden, de hele dag met m’n kindje bezig zijn – dan was ik knettergek en diep ongelukkig geworden. Mijn kind zou daar ongetwijfeld onder geleden hebben. Als ik dat had laten gebeuren, alleen om te conformeren aan een lijstje borstvoedingsvoordelen, dán was ik een slechte moeder geweest.

  8. Beste Asha,

    Fijn dat je de tijd neemt te reageren op de reacties op je column.

    Als je als vrouw denkt aan alle verwachtingen te moeten voldoen (goed zijn als columnist en tijd hebben om informatie goed uit te luizen, een goede moeder zijn, een sociaal leven hebben, familiecontacten onderhouden, bijblijven op allerlei gebieden enz.) dan is dat een hele opgave. Het vergt in ieder geval een goede gezondheid en organisatorisch talent en een handige vader / sociale omgeving.

    Ik citeer een stukje van je:
    “Want dit weet ik zeker: als ik had gedaan wat veel mensen ‘ideaal’ vinden – thuisblijven, borstvoeden, de hele dag met m’n kindje bezig zijn – dan was ik knettergek en diep ongelukkig geworden.”

    Mijn eerste gedachte is meid, waarom ben je moeder geworden. Maar ik laat die gedachte vrij, waarom zou ik je jou recht op voortplanting je niet gunnen, vrijheid is immers belangrijk nietwaar dat vind ik ook.

    Het idee dat je met jou levensstijl je kinderen tekort doet is natuurlijk een onprettige gedachte.
    Maar om vervolgens dan met behulp van zogenaamde wetenschappelijke bewijzen over borstvoeding versus kunstvoeding deze discussie verder te gaan voeren terwijl je eigenlijk gewoon geen zin had om uberhaupt met borstvoeding te beginnen?

    Ik kan me voorstellen dat het voor uw gemoedsrust fijn is dat er ‘medici’ zijn die zich laten sponsoren door informatie van kunstvoedingsfabrikanten, en die op hun beurt u weer gerust kunnen stellen als bij u toch twijfels blijft houden over uw moderne invulling van het moederschap.

    Bedenk ook wel even het volgende.
    Die medici waar u graag naar luistert maken deel uit van een ziekenhuisfabriek, in samenwerking met de farmaceutische industrie. De chirurgen staan klaar om uw borsten te amputeren als u door uw levensstijl een grotere kans heeft gekregen op borstkanker. Een op de acht (!!) vrouwen in NL krijgt tegenwoordig met deze ziekte te maken (en die kans wordt door langvoeden beduidend minder). En dan een nabehandeling met chemo en/of bestraling. Weer anderen behandelen graag uw baarmoederhals als daar kankercellen in komen. En er zijn gelukkig medicijnen op de markt om de osteoporose toch een beetje in toom weten te houden. En ja mocht u later toch een heup breken dan is dat ook wel weer te fixen.
    En voor uw kinderen? Genoeg middeltjes voor de weerstand in de handel hoor. En als de amandeltjes ontstoken raken dan snijden we die er gewoon uit, blijkbaar blijf je dan ook leven. En genoeg psychologen en psychiaters om in het geval van een mindere hechting een depressie te behandelen (was de kans op psychische aandoeningen op latere leeftijd zonder borstvoeding niet 3 of 4 keer zo hoog?). Of gewoon aan de prozac of een van die andere bestsellers van de pharmaceuten. En zo kan ik wel even doorgaan.
    En kinderen, laat die maar hechten aan een leuke knuffel want een vaste persoon in hun omgeving is er toch niet voor ze. Dat ze daarmee later minder goede minnaars worden dat is niet relevant. Want ja dat is vast niet wetenschappelijk bewezen, of als dat wel zo is dan is er geen belangengroep van toekomstige partners van uw kinderen die die onderzoeken onder uw aandacht brengen.

    Fijn dat al die hulpverleners er zijn. Want er is keuze vrijheid. En er zijn genoeg vaders en moeders die in die hulpverlening werken want ja meedraaien in onze maatschappij is fijner dan veel tijd met onze kleinste kinderen doorbrengen. En het lijkt ook meer te verdienen.
    Alleen jammer dat niet iedereen het even helder voor ogen heeft waar die keuzevrijheid op gestoeld is. Waar wordt precies tussen gekozen en in wiens voordeel valt welke keuze uit?

    Baby’s kunnen nog niet praten. Om toch met ze te communiceren als moeder zijnde is het een kwestie van je moederinstinct te ontwikkelen en verfijnen, en je kindje te leren kennen. En mijn ervaring is dat dat het beste gaat door voldoende rust en tijd te nemen voor mijn kindje.
    Ik krijg daar een prettig liefdevol knuffelig veilig gehecht gezond kind voor terug. En ik dikkere arm- en beenspieren :-), borsten die in conditie blijven.

    Wat ik verder mis in uw column is gevoel. Toen ik voor die keuze stond wel of geen borstvoeding te gaan geven gaf zo’n lijstje borstvoedingsvoordelen niet de doorslag. Waar ik door geraakt was tijdens mijn zwangerschap is de uitstraling van kinderen die borstvoeding krijgen. Dat zijn, net als kinderen die veel gedragen en gekoesterd worden, stabiele, vrolijke, stevig en vol vertrouwen de wereld in kijkende kindjes. Als iets me heeft overgehaald is dat het wel. En dan heb zelf ik nog wel een wetenschappelijke achtergrond :-).

  9. Asha ten Broeke

    Beste Paulien F, mijn column is helemaal geen pleidooi tegen borstvoeding. Mijn column is een pleidooi tegen de foutieve en manipulatieve medische informatie die pro-borstvoedingsorganisaties vaak geven. Een collega-journalist zei tegen me dat ze haar kinderen de borst gaf omdat ze dat gezellig vond. Lijkt me een prima reden. Ik vond het al met al gezelliger om ze de fles te geven. Wanneer je die keuze gelijkstelt aan verwaarlozing (” laat die maar hechten aan een leuke knuffel want een vaste persoon in hun omgeving is er toch niet voor ze”) kan ik niet anders dan concluderen dat je de weg behoorlijk kwijt bent.

  10. Tamara

    mag ik je even quoten?

    “Ik vind het volstrekt onlogisch van enkele van de reageerders hierboven om wel op de bres te springen voor vrouwen die lang de borst willen geven, maar niet voor vrouwen die kiezen voor de fles. In mijn optiek is dat hypocriet: je kunt niet enerzijds de vrijheid opeisen om te doen wat jij wilt, maar iemand anders niet de vrijheid gunnen een andere keuze te maken. ”

    Dat heb je ook helemaal niet nodig, dat er voor je wordt opgekomen. Het enige wat je hoeft te doen is gratis lid te zijn van bijvoorbeeld Wij Jonge Ouders en je krijgt genoeg aanmoediging en bevestiging in je keuze om de fles te geven. Nog steeds is er een minderheid van vrouwen in Nederland die langer dan 3 maanden de borst geven. Zoals ik al zei reageert de omgeving niet altijd even positief. Het enige waar flesvoedende vrouwen zich tegen hoeven te verweren is een voorlichtingsfoldertje/filmpje/praatje. Waarin misschien niet altijd even communicatiekundig correct in wordt geformuleerd – de arts formuleert iets op een ‘dwingende’ manier, nou poeh! Dat betrek je wel erg persoonlijk op jezelf vind ik. Heb je enig idee wat borstvoedende vrouwen soms naar hun hoofd geslingerd krijgen?

    Verder: ik zie eigenlijk niet zo goed in wat voor redenen pro-borstvoedingsorganisaties zouden hebben om foutieve en manipulatieve informatie te geven. Bij KV fabriekanten zie ik daar des te meer reden voor: geld.

    Ik kan me de reactie van Paulien F over de knuffel wel voorstellen al is het wat lomp, maar dat komt door de teneur van je artikel. Je komt over alsof je eigenlijk zo min mogelijk met het moederschap of zelfs met je kind te maken wil hebben. Misschien bedoel je dat niet zo maar zo komt het heel erg over. Ik denk dat je ook met flesvoeding geven heel veel liefde en aandacht aan je kind kan geven maar als ik jouw verhaal lees dan lijkt het net alsof je daar geen zin in hebt. Is dat ook onhandig geformuleerd misschien?

  11. Mieke

    Beste Asha
    het is in ieder geval een heel leerzame ervaring voor je, nu je ziet wat er gebeurt als je een column schrijft over een dergelijk gevoelig onderwerp. Een zelfde soort ervaring zou je ook kunnen hebben met een column over thuisbevallen, denk ik. Zouden mannen elkaar ook zo gruwelijk afmaken, als ze niet precies dezelfde levenskeuzes maken, denk je? Ik heb jou nergens in je column vrouwen zien afmaken omdat ze (lang, of überhaupt) borstvoeding willen geven, maar sommige lezeressen vinden op grond van jouw (ha! zéér herkenbare) behoefte om nog een beetje zelfbeschikking te houden, maar meteen dat je geen kinderen zou moeten krijgen, dat jouw kinderen (aan jou en ij aan je kinderen) niet goed gehecht zouden zijn of dat je geen gevoel voor je kinderen hebt! Waar halen ze het vandaan?
    Of raak je een taboe: dat je als vrouw het recht op je eigen leven en je eigen lichaam verspeelt zodra je kinderen krijgt? Leerzaam, heel leerzaam.

  12. Joy

    We kunnen er lang en kort over discussiëren en er wetenschappelijk ‘bewijs’ bij halen maar feit blijft dat borstvoeding natuurlijk is. Punt uit. Het is zo samengesteld dat het perfect op de behoeften van jouw kind aansluit. Met een flesje zul je nooit ook maar enigzins in de buurt komen. Punt uit. Geniet jij lekker van het flesje wat je je kind geeft en dan geniet ik van wat de natuur mijn kind te bieden heeft, precies zoals voor hem goed is. Ook ik heb weleens mamatijd. Borstvoeding of niet.

  13. Petra

    Ik quote maar even voor het gemak:

    “Ik ben uitgeput, heb tepelkloven type Grand Canyon en ik wil mijn autonomie terug”

    Alsof je van kunstvoeding niet uitgeput kunt raken, flesjes schoonmaken, kunstmelk klaarmaken en ook nog geven.

    En tepelkloven, dan gaat er echt iets niet goed. Gelukkig is er tegenwoordig voldoende hulp te vinden waardoor problemen snel opgelost kunnen worden.

    Je wilt je autonomie terug? Zelfstandigheid? Onafhankelijkheid? Hoezo kan dat niet als je BV geeft?

    “Voor vrouwen is ouderschap een stuk minder vrijblijvend. Onder het verkapte dreigement “je wilt toch het beste voor je kind” krijg je bij de verloskundige in foldervorm een overzicht van je plichten. Borstvoeding staat met stip op een. Tenzij je bereid bent om je kind een waslijst aan voordelen te ontzeggen – minder overgewicht, minder allergieën, hoger iq, enzovoorts – behoort je voorgevel de eerste zes maanden toe aan de pasgeboren Oempa Loempa.”

    Hoezo minder vrijblijvend? Ik wil inderdaad het beste voor mijn kinderen. Het geven van borstvoeding is voor mij de normaalste zaak van de wereld. En hoewel jij vindt (en beweert door jouw bronvermeldingen) dat borstvoeding niet zo goed is als de onderzoeken aangeven (ja, ligt eraan waar je naar kijkt en naar welk onderzoek), is borstvoeding toch echt dé voeding voor baby’s.

    Kunstvoeding = koemelk = voor kalfjes
    Borstvoeding = moedermelk = voor baby’s

    Er is geen één kindje dat allergisch is voor moedermelk, en er zijn er zoveel die allergisch zijn voor koemelk. Dat zegt toch genoeg? Koemelk hoor niet in het lichaampje van een baby.

    Het is fijn dat het er is voor de vrouwen bij wie de borstvoeding niet lukt om lichamelijke redenen. En dat is slechts bij 2% van alle vrouwen. Kunstvoeding staat niet gelijk aan moedermelk, alleen logisch nadenken zou je toch al tot de conclusie moeten laten komen dat dat niet zo is. Daar is helemaal geen onderzoek voor nodig.

    “Borst of fles, regelmatig een dagje weg of altijd lekker thuis – zoveel maakt het niet uit; kinderen worden toch wel groot.”

    Ja, zo ken ik er nog wel een paar…

    “En elke ouder weet zelf wat het beste is voor haar en haar kinderen.”

    Oh ja? Hoeveel mensen volgen echt nog hun eigen gevoel en dus hun moedergevoel? Geloof me, dat zijn er maar weinig. Mensen durven het niet meer, krijgen adviezen van iedereen om zich heen en gaan twijfelen. Laat je kindje toch huilen, is goed voor de longetjes en anders raken ze verwend (terwijl de moeder het kindje het liefste zou oppakken). Kindjes moeten zo snel mogelijk op een eigen kamertje want anders willen ze dat nooit meer (terwijl de moeder het kindje het liefste bij zich houdt). Baby’s mogen maar on de 4 uur drinken (terwijl de moeder het kindje het liefste voedt als het kindje erom vraagt). Voed je nog steeds? Je kindje is al 3 maanden. Wanneer ga je stoppen? (terwijl de moeder het nog helemaal geen tijd vindt om te stoppen maar door de constante opmerkingen uit haar omgeving dit toch gaat doen) Etc etc etc.

    “Vrouwen verdienen het te weten dat borstvoeding geen wetenschappelijk bewezen wondermiddel is.”

    Dan zeg ik: vrouwen verdienen het te weten dat borstvoeding geven de normaalste zaak van de wereld is en de beste voeding is voor hun kindje. Ze verdienen het om te weten dat als je echt borstvoeding wilt geven het ook zeker gaat lukken (met uitzondering van die 2%). Ze verdienen het om te weten dat als het even niet zo lekker loopt er hulp te krijgen is van professionals die je ondersteunen en helpen. Ze verdienen het om te weten dat het allemaal niet zo verschrikkelijk is als ze van sommige mensen horen.

    “Moeder zijn is al moeilijk genoeg. Je kunt zonder schuldgevoel voor jezelf kiezen.

    Als je echt bewust de keuze maakt om kunstvoeding te geven. Waarom voel je je dan aangevallen of schuldig? Dat zou dan niet zo moeten zijn. Als jij alle voors en tegens tegen elkaar afgewogen hebt en tot de conclusie komt dat kunstvoeding net zo goed is voor je kindje als borstvoeding dan sta je daar toch voor? Als je begonnen bent met het geven van borstvoeding, het niet lekker loopt en je alles gedaan hebt wat in je macht ligt om het te laten slagen en overstapt op kunstvoeding, dan is het toch goed? Waarom zou je je aangevallen voelen…

    Dat is alleen als je niet 100% achter je keuze staat. En het is jammer dat dat gebeurd door bijvoorbeeld slechte begeleiding door een verloskundige, kraamverzorgster, arts etc.

    Ik kies 100% voor borstvoeding, het boeit me niets wat anderen zeggen en ik trek me er niets van aan. Ik sta gelukkig stevig in mijn schoenen wat betreft de keuzes die ik maak. Ik laat iedereen in zijn waarde maar dit soort stukjes…

  14. Hoi Tamara en Asha,

    Dank voor jullie reacties.

    Over de knuffel. Inderdaad een harde of lompe maar zeker ongenuanceerde uitspraak, maar hij komt ook wel ergens vandaan. Ik zal het toelichten. Je bent een wetenschapsjournalist nietwaar? In de wetenschap hoor je objectief te denken. Dus onderzoek het zelf eens zonder gelijk te oordelen of wellicht de neiging te hebben een schuldgevoel te willen wegdrukken. Vraag en kijk eens rond welke kindjes een band hebben met een knuffel die verder gaat dan een gemiddeld speelgoedje om mee te spelen. Zelf had ik er ook een hoor. Mijn ouders hebben ooit op vakantie een heel eind terug moeten rijden omdat hij op een parkeerplaats was blijven liggen. Ik kon niet zonder mijn knuffel, blijkbaar. Zulke verhalen hoor je meer en horen bij onze cultuur dus zijn bekend.

    Maar frappant genoeg zul je ze relatief weinig tegenkomen onder kindjes van moeders (/vaders) die veel aan hechting doen (dragen, borstvoeding geven, voeden op verzoek, veel knuffelen, cosleepen/ samen slapen, niet onnodig laten huilen, thuisblijfmoeder zijn, samen zingen, niet veel wisselende verzorgers aan het kind bieden, babymassage ed). Althans dat is mijn stelling en waarneming gecombineerd met inzicht/gevoel/verstand.

    Idee is de knuffel is er altijd voor het kindje, en vaste ouders / verzorgers niet of op een andere manier. Klinkt misschien wat zwart wit maar op een andere manier weet ik het even niet te verwoorden sorry. Waarbij ik niet wil zeggen dat een kind met een favo knuffel dus verwaarloosd wordt maar dat ik het vanuit mijn immer nieuwsgierige en onderzoekende blik in de wereld toch frappant vind dat het ene kind afhankelijk is of wordt van een knuffel of pop en een ander kind er totaal niet naar taant. Vind jij dat dan niet opmerkelijk als psycholoog?
    Hoop het zo beter toegelicht te hebben.

    (btw mijn zoontje ligt nu ik typ lekker te drinken :-), soms zijn dingen wel te combineren. Het is wat creatief met het de dingen leren omgaan en gewoon doen.)

  15. Cat

    Diepe diepe buiging voor Asha ten Broeke!!! Eindelijk iemand die met bewijzen komt dat bv helemaal niet zoveel beter is dan kv. Gek dat de bv-maffia niet open staat voor deze onderzoeken. Het is maar wat je wíl zien, denk ik dan.

    Is het niet verschrikkelijk hoe je de laatste jaren met de nek wordt aangekeken als je er (bewust of gedwongen) voor kiest om géén bv te geven? Beste dames van de borstvoedingsmaffia: het is ‘n absolute fabel dat elke moeder zomaar borstvoeding kán geven (even losstaand van eventueel medicijngebruik). Maar als je dát zegt, dan heb je ‘t niet hard genoeg geprobeerd. Dat soort dingen zijn altijd erg fijn om te horen als nieuwbakken moeder, waarbij de hormonen nog door ‘t lijf gieren. Vrouwen die maar blijven proberen, van geen opgeven willen weten want anders hebben ze gefaald, waarbij het kind maar blijft huilen omdat het duidelijk té weinig binnenkrijgt… ja nee, fantástisch die borstvoeding!

    Ik ben moeder van 2 kinderen en heb bewust voor kv gekozen, juist omdat ik het beste voor mijn kinderen wil. Ik wilde precies weten hoeveel ze binnenkregen. Daarnaast wilde ik ook dat ze niet alleen door mij maar ook door hun vader, halfbroer en -zussen, oma’s en opa’s konden worden gevoed. De zelfde warmte en geborgenheid. Resultaat (overigens niet wetenschappelijk onderzocht, slechts met eigen ogen mogen aanschouwen) 2 blakend gezonde niet-eenkennige kinderen.
    Ik zie ‘t ook als ‘n soort egoïsme van de moeder. Zolang je maar (niet afgekolfte) bv geeft, kan je ‘t lekker bij je houden en hoef je paps en de rest er niet bij te betrekken.

    BTW: Is het niet zo, dat kinderen die bv krijgen, tóch altijd nog druppeltjes vitamine D en K krijgen, omdat dat dus níet in moedermelk zit? Toch niet helemaal volmaakt dus! Tja en daar hoef je je bij kv dus geen zorgen over te maken.

  16. Nora

    Hallo,

    Ik wil even terug komen op mijn eerdere uitspraak en ik neem hem terug. Natuurlijk hou je zielsveel van je kinderen en ben je geen mindere moeder als je niet 24 uur per dag bij je kinderen bent.

  17. Tamara

    ik moet ook nuanceren. Ik viel zo over het stukje dat ik gequote heb, dat ik de rest niet goed heb gelezen, waarvoor excuses. Of eigenlijk bevestigt het een beetje wat ik zeg, dat je misschien overkomt in je column alsof je geen zin hebt in het moederschap maar je maakt later wel duidelijk dat dat niet zo is.
    Ik denk dat beide ‘kampen’ zich op een bepaalde manier bedreigd voelen, het ene kamp door de dominante cultuur, het andere kamp door ‘professionals.’ We kletsen op die manier volledig langs elkaar heen. Vrouwen die voor kunstvoeding kiezen begrijpen misschien niet hoe het is als je langer dan gebruikelijk borstvoeding geeft en je die keuze moet verdedigen tegen de directe omgeving. Vrouwen die borstvoeding geven begrijpen niet hoe het is als er wordt gezegd dat je keuze voor poedermelk minder goed is. (Overigens zal bovenstaande zeker niet voor alle vrouwen gelden…)
    Wat betreft of borstvoeding (veel) beter is dan flesvoeding, ik heb het bewijs altijd wel overtuigend gevonden maar blijkbaar is de wetenschap er ook nog niet helemaal uit, is daar nog genoeg tegenin te brengen. Het is hoe dan ook nooit mijn motivatie geweest om bv te geven, ik zag het meer als een leuke bijkomstigheid. Ik kan me wel voorstellen dat het ergernis opwekt dat als je het echt niet fijn vindt om bv te geven en je leest dat kunstvoeding slechter is en je er vervolgens achter komt dat dit nog betwijfelt wordt door andere wetenschappers.
    En voor vrouwen die met plezier borstvoeding geven en zich voortdurend aangevallen voelen in die keuze kan het kwetsend overkomen als die keuze als het ware belachelijk wordt gemaakt – die lezen iets in de trant van: ‘dus jij dacht dat borstvoeding beter was? nou dat is niet zo hoor! ‘ Als je dat leest als langvoedster denk je al gauw: daar gaan we weer, dat krijg ik straks weer te horen op mijn werk/van mijn (schoon)moeder/etc. Zeker als het ook nog gelinkt wordt aan de film Tiet Zat, wat jij doet in je column, die bedoeld is als steun aan en voorlichting over vrouwen die lang borstvoeding geven, komt dat nogal aanvallend over. Een gevoelig onderwerp zal het altijd wel blijven, dat is wel duidelijk. Een beetje inlevingsvermogen van beide kanten zal een hoop schelen.

  18. Tamara

    @Cat: en dat bedoel ik dus óók met gebrek aan inlevingsvermogen. Heb je zelf ook door dat wat je schrijft kwetsend is?

  19. Asha ten Broeke

    @ Nora, Cat en Mieke – bedankt voor jullie reacties. Fijn om te horen.
    @ Petra en Paulien F: ik heb er gisteravond en vanochtend lang over zitten nadenken hoe ik op jullie felle woorden zou reageren. Jullie stellen met vrij groot gemak de keus voor de fles gelijk aan minder goed je best doen of er minder zijn voor je kind. Ik kan daar wel weer op basis van allerlei wetenschappelijke feiten over in discussie gaan – zoals dat hard bewijs dat kinderen die de fles krijgen minder goed hechten dan borstgevoede kinderen – maar gezien jullie talent om in zulke uiteenzettingen wat recht is toch weer krom te praten, doe ik dat niet. In plaats daarvan ga ik jullie precies vertellen hoe het bij mij zo is gelopen, in de hoop dat dit leidt tot begrip voor mij en andere vrouwen die bewust voor flesvoeding kiezen, in plaats van veroordeling.

    Toen ik zwanger was van mijn eerste dochter, was ik vast van plan om borstvoeding te geven. Ik verheugde me er zelfs op. Het zou het beste zijn voor mijn baby – ik had geen enkele reden om te twijfelen aan de folders die ik kreeg van de verloskundige, en was dus stellig overtuigd van de medische gunstigheid van moedermelk. En ik zag erg uit naar de handeling van het voeden. Het had iets oers, iets natuurlijk, wat me als hippie-geinclineerde moeder nogal aansprak. Bovendien is het feit dat je eigen lichaam melk kan maken waarmee je je kind kunt voeden natuurlijk gewoon, nou ja, behoorlijk nifty. Dus deed ik tijdens mijn zwangerschap precies wat van me verwacht werd: ik las boeken over de juiste borstvoedingstechnieken, om me goed voor te bereiden, ik schafte een voedingskussen en katoenen borstcompressen aan.

    Anderhalf week voor de uitgerekende datum broken mijn vliezen, in bed, midden in de nacht. De weeen begonnen vrij snel daarop. Om zeven uur z’s ochtends zat ik schreeuwend van de pijn op een stoel. Om negen uur belde mijn man de verloskundige, met de boodschap dat het nu toch wel erg snel leek te gaan. Ze kwam om elf uur – ik beet door, ondanks dat de weeen vijf minuten duurden en er tussendoor maar twee minuten pauze zat. De verloskundige nam me meteen mee naar het ziekenhuis. Daar duurden de weeen steeds langer: zeven minuten, acht minuten, tien minuten. De pauze tussen de weeen verdween nagenoeg helemaal. Ik raakte uitgeput en wanhopig omdat ik ondanks deze weeenstorm nog maar een paar centimeter ontsluiting had. De verloskundige haalde er een gyneacoloog bij, die een ruggenprik voorstelden. Ik accepteerde dankbaar – ondertussen had ik zes uur aan weeenstorm erop zitten en ik kon niet meer, ondanks mijn wens om zonder pijnbestrijding te bevallen. De ruggenprik sloeg maar matig aan, en alleen met al mijn doorzettingvermogen lukte het me om uiteindelijk om tien voor twaalf ‘s avonds een kerngezonde baby op de wereld te zetten.

    Ik was dolgelukkig en bijna high op mijn eigen hormonen. Een half uur na de bevalling legde de verpleegkundige mijn meisje voor het eerst aan (ze hapte niet), een uur na de bevalling stond ik onder de douche (want ik zat onder het bloed, zweet en babypoep), en drie uur na de bevalling was ik thuis. En toen kwam de man met de hamer. Ik was vermoeider dan ik ooit was geweest, de hechtingen op genante plekken deden zeer en ik had maar anderhalf uur kunnen slapen want de baby werd elke twee uur wakker om te drinken.

    Omdat je na een ruggenprik niet zelf kunt voelen dat je moet plassen, krijg je er ook altijd een catheter bij. Die had bij mij een blaasontsteking veroorzaakt, die niet goed reageerde op de typen antibiotica die je mag als je borstvoeding geeft. Daardoor sprong de ontsteking over naar mijn baarmoeder, waardoor ik nog zieker werd. Omdat ik ziek was tijdens en na mijn kraamtijd, kwam de voeding niet zo overvloedig op gang als je zou willen. Het gevolg: mijn dochter kreeg wel genoeg, maar alleen als ze elke twee uur meer dan een half uur lang dronk. Ook ‘s nachts. Een week na haar geboorte was ik meer dan een wrak. Ik had 22 uur over een loodzware bevalling gedaan en sindsdien niet langer dan anderhalf uur achter elkaar geslapen. Natuurlijk was er hulp (er zijn lactatiekundigen die je midden in de nacht kunt bellen als je het even niet meer ziet zitten met de borstvoeding, maar ja, die komen niet om je kind eten te geven. Dat moet je toch echt zelf doen).

    Op een gegeven moment was het zo erg dat elke keer als mijn meisje aangaf te willen drinken, ik in huilen uitbarste. Ik begon zelfs weerzin te voelen tegen mijn baby’tje, alsof zij er iets aan kon doen dat ik psychisch zo volkomen op een hoop ging. ‘Lief, je moet nu komen’, zei ik tegen mijn man. ‘Ze heeft alweer honger en ik kan niet meer. Ik ben helemaal op. Ik wil slapen, ik wil tijd voor mezelf, ik wil mijn leven en mijn blij, optimistische, relativerende zelf terug. Ik ben mezelf helemaal kwijt, ik ga harstikke kapot hier en ik wil mijn lichaam terug.’ Mijn man dacht drie seconden na en zei toen: ‘Ik ga meteen naar de supermarkt om flesvoeding te halen. Dit kan zo niet langer.’

    Het duurde hem twintig minuten om terug te komen met een pak kunstmelk. Het waren twintig van de langste minuten in mijn leven. Ik voelde me een vreselijke mislukkeling. Ook al had mijn dochter nog geen fles gehad, toch ging ik al zwaar gebukt onder een schuldgevoel. Toen mijn man thuis kwam, weerhield ik hem er in eerste instantie van om een flesje te maken. ‘Maar straks wordt ze ziek. Of ze wordt dik of ze krijgt astma en dan is het mijn schuld’, zei ik. Want in de folders en boekjes had ik gelezen dat borstvoeding stofjes bevat die hiertegen helpen beschermen. ‘Dan is het mijn schuld omdat ik niet genoeg vrouw ben om m’n eigen kind te voeden.’

    Mijn man kan bij tijd en wijle erg koppig zijn en die fles is er dus toch gekomen. Hij was er vast van overtuigd dat het nog slechter was voor onze dochter om een moeder te hebben die met weerzin voedde. Dan maar de fles. Mij stuurde hij naar bed. In de dagen daarna begon ik op te krabbelen. Ik sliep een paar nachten ongestoord door. Ik kreeg weer energie. Energie om te lachen tegen mijn baby, om haar uren en uren vast te houden en zachtjes te aaien, om gekke bekken naar haar te trekken en glimlachjes te ontlokken. Ook op mijn dochter was het effect enorm. Van een beetje huilige, snel geprikkelde baby veranderde ze in een tevreden, vrolijke meid die tijdenslang met haar grote bruine ogen naar mij kon kijken.

    Na een paar weken aan de fles begon ik me echter toch weer zorgen te maken. Ontzei ik mijn dochter niet teveel? Was ik er echt zo erg aan toegeweest of had ik me gewoon aangesteld? Ik had weleens gehoord over relacteren, en ik besloot op internet eens op zoek te gaan naar informatie over de voordelen van borstvoeden en de mogelijkheid om opnieuw te beginnen. Mijn verbazing en ook mijn nijdigheid was groot toen ik erachter kwam hoe erg de voordelen van borstvoedingin mijn foldertjes en boekjes stonden waren overdreven. Hier en daar een procentje minder van deze of gene ziekte, slechte onderzoeken, geen gerandomiseerde trials. Poeh. En toen dacht ik iets wat nog lang bij me is gebleven en wat ook een van de aanleidingen was achter de column: als ik dit eerder had geweten, had ik mezelf en mijn dochter niet al die weken gekweld met iets dat niet bij mij past en niet geschikt was voor de situatie. Dan had ik mezelf en mijn babytje niet zo ontzettend tekort gedaan, en was ik veel eerder op de fles overgestapt.

    Een van mijn favoriete herinneringen aan die tijd is dat de nieuwe Harry Potter op de deurmat viel. Met mijn dochter op de arm sjeesden we van de trap af om hetpakketje te pakken (zij de doos, ik het boek). Met het kleine meisje in het holletje van mijn arm heb ik de hele dag zitten lezen, terwijl mijn man elke drie, vier uur even langskwam om haar zachtjes te pakken, een flesje te geven, en dan weer terug in mijn holletje te stoppen. Op een gegeven moment was het twee uur ‘s nachts, en had ik mijn boek uit. Toen ik opkeek lag mijn dochtertje lag op mijn arm te slapen.

    Toen mijn man ik besloten voor een tweede kindje te gaan, had hij een voorwaarde: geen borstvoeding meer. ‘Dat wil ik nooit meer meemaken, hoe je er toen aan toe was. Ik wil niet meer mijn vrouw zo kwijtraken.’ Dus bij de tweede ging meteen na de geboorte de fles erin. Ik heb nog wel een enkele keer gedacht, terwijl mijn borsten op knappen stonden van de melk, ‘zou het niet beter zijn om…’ Maar de waarheid is dat ik deze keer een veel betere moeder was. Mijn man deed alle nachtvoedingen en ik had – ondanks een spoedkeizersnede omdat numero twee overdwars in de baarmoeder lag – energie genoeg om teentjes te tellen, met mijn oudste dochter te kletsen over wat ze meemaakte, bezoek te ontvangen. Lichamelijk contact is voor baby’s heel belangrijk, en ik denk dat een van de grootste voordelen van borstvoeden het proces is, omdat je daarbij de blote huid van een baby tegen je eigen huid legt. Ik stopte mijn jongste daarom in mijn dikke wintervest, zodat ze bijna de hele dag lekker tegen me aan lag en mijn hartslag kon horen. Daar had ik bij mijn eerste dochter in de eerste weken nauwelijks de puf voor gehad.

    Natuurlijk is flesvoeding geen wondermiddel. Borstvoeding evenmin. Wat een wondermiddel is, is dat je een vrouw zelf laat kiezen wat voor haar, haar kind en haar situatie het beste is.

  20. Natascha

    Ik begrijp uberhaupt niet waarom er wetenschappelijk onderzoek moet worden losgelaten op dit onderwerp om te bewijzen of het een beter is dan het ander. Borstvoeding is melk voor mensenkindjes en flesvoeding is koeienmelk zodanig aangepast dat het zoveel mogelijk op mensenmelk lijkt.

    Ik woon in Amsterdam en ga met mijn kindjes heel vaak naar Artis. Dit voorjaar zijn daar allemaal baby’s geboren. Is er iemand die betwijfelt of de melk die Mumba bij haar olifantenmoeder drinkt wel goed genoeg voor haar is? Is er iemand die daar een wetenschappelijk onderzoek op los wenst te laten? Vermoedelijk niet, want aan 1 olifant valt geen geld te verdienen.

    Beste Asha, ik ben bang dat je uit het oog verliest wie er belang heeft bij het wetenschappelijk onderzoek dat jij hier uitpluist. Dat is niet de moeder die een kind te voeden heeft…

    Tegenwoordig zijn ze prima in staat om flesvoeding heel goed op moedermelk te laten lijken dat is maar goed ook. Als je geen borstvoeding geeft is er een vrij volwaardig alternatief. Top. Klaar toch? Waarom moet het allemaal zo’n strijd zijn? Hoezo zijn we autonoom als we over dit onderwerp zo moeten bekvechten als een stelletje tokkies en waarom moet het allemaal zo hard op hard? Waarom voelen de dames boven me zich geroepen om beledigend op elkaar te reageren? Wat mij betreft houden we er en masse mee op, dat gekat op elkaar. Wie dat wil geeft borstvoeding, wie dat niet wil niet.

    Wat me wel van het hart moet is dat uit bovenstaande column weinig liefde en respect voor je kinderen spreekt, Asha. Ik herken heel goed je behoefte aan dagen weg kunnen, gewoon los van je kinderen zijn. Maar waarom je die kinderen dan oempa loempa moet noemen is me een raadsel.

  21. Natascha

    Vlak nadat ik mijn reactie typte kwam daar jouw eigen verhaal. Jammer dat het je niet gelukt is en dat je je er zo schuldig over voelt.

  22. Asha ten Broeke

    Nog een laatste gedachte, nav de reacties van Tamara: ik heb zelf natuurlijk geen ervaring met commentaar op het feit dat ik borstvoeding geef. Ik kan me voorstellen dat het reuze vervelend is als jouw keuze voor moedermelk door anderen bekritiseerd wordt. Ik vermoed dat het ongeveer net zo voelt als wanneer je vanwege je keuze voor flesvoeding voor slechte moeder wordt uitgemaakt.

    Kunnen we niet ophouden met die onlogische ongein? Het is toch volstrekt niet nodig om je eigen keuze te verdedigen door elke andere keuze af te keuren? Mijn standpunt: ik eis voor mezelf de vrijheid op om geen borstvoeding te geven en in ruil daarvoor gun ik alle andere moeders de vrijheid om ook zelf te kiezen hoe ze voeden.

  23. Bigou

    Hoi,

    Ik begrijp persoonlijk niet zo goed het nut van het “verdedigen” waarom fv of bv beter is. het lijkt me nogal logisch dat voor de melk van de eigen soort het beste is, dus ook voor mensen. Daar heb ik geen wetenschappelijke analyses of lange ervaringsverhalen voor nodig;) Natuurlijk kun je de borstfunctie vervangen door bewerkte koemelk en speentjes, flesjes etc etc, maar dat blijft een surrogaat.
    Naast dit feit moet iedereen natuurlijk zelf weten wat hij zijn kindje geeft, maar vrijheid van keuze wil niet zeggen dat je niet objectief hoeft te zijn, op de bres springen voor flesvoeding zoals jij suggereert vind ik niet zo logisch, het is mijns inziens een tweede keus.

    “Ik vind het volstrekt onlogisch van enkele van de reageerders hierboven om wel op de bres te springen voor vrouwen die lang de borst willen geven, maar niet voor vrouwen die kiezen voor de fles. In mijn optiek is dat hypocriet: je kunt niet enerzijds de vrijheid opeisen om te doen wat jij wilt, maar iemand anders niet de vrijheid gunnen een andere keuze te maken. “

  24. Asha ten Broeke

    @Natasha (die vindt dat er uit mijn column weinig liefde en respect voor mijn kinderen spreekt omdat ik een baby een Oempa Loempa noem): Oempa Loempa is hier thuis het koosnaampje van mijn jongste. Het komt uit Roald Dahls boek ‘Sjakie en de Chocoladefabriek’: “De Oempa Loempa’s komen in lengte ongeveer tot de knie, hebben een wilde bos groen haar, en hun loon wordt uitbetaald in cacaobonen, hun favoriete voedsel.” (http://nl.wikipedia.org/wiki/Oempa_Loempa's) Mijn jongste heeft die koosnaam vanwege haar ruige pluk punkhaar en het feit dat ze van enthousiasme bijna uit mijn schoot spartelde toen ze voor een keer een ministukje chocola kreeg.

    En trouwens: ik voel me al een jaar of vier niet schuldig meer over mijn keuze voor de fles. Ik ben er trots op, omdat ik weet dat ik de beste keus voor mijzelf en mijn kinderen heb gemaakt.

  25. Ik wil me verder niet mengen in de discussie, maar ik wil nog wel een ding meegeven wat me wel dwars zit. Het feit dat borstvoeding geven altijd wordt gekoppeld aan thuisblijfmoederschap en autonomie en vrijheid van de vrouw stoort mij enorm. Ik heb zelf mijn twee kinderen in totaal 5, 5 jaar de borst gegeven en bij beide kinderen ben ik met 10 weken weer fulltime gaan werken. Dus het een hoeft het ander niet uit te sluiten. Ik heb alleen maar zo lang de borst kunnen geven omdat ik mijn eigen leven buiten de deur kon blijven leiden. Als ik tbm zou zijn geweest was ik waarschijnlijk na tien weken er mee opgehouden omdat de ongestructureerdheid van voeden op verzoek voor mij iets zou zijn geweest waar ik gillend gek van zou zijn geworden. Maar juist doordat ik een volle werkweek buiten de deur had waren die voedingen thuis, ‘s ochtends, ‘s avonds en ‘s nachts erg waardevol voor me.
    Voldoen aan het goede moederschap doe je het toch nooit, dus het is vooral van belang dat je datgene doet waar jij en je kinderen zich het prettigst bij voelen. Dat was voor mij borstvoeding omdat ik dat als het vanzelfsprekende, natuurlijke zag. En ik er ook geen been in zag om de kunstvoedingsindustrie op wat voor manier dan ook te spekken, als mijn lijf het gratis kon aanleveren.

  26. Petra

    Hoi Asha,

    Ik reageerde alleen op jouw opmerkingen. Woorden die jij geschreven hebt. Ik heb geen felle woorden neergeschreven, laat maar weten waar. Ik heb gereageerd in het algemene, niet op jou persoonlijk. Ik bekijk het alleen van een andere kant. Jij schrijft deze blog dus je wilt er reacties mee oproepen en die krijg je dan ook ;-)

    Ik heb gereageerd op jouw post waarin jij schrijft dat borstvoeding niet zo goed is als men beweerd.

    Waarin jij schrijft dat het ouderschap voor een moeder niet vrijblijvend is.

    En waar jij schrijft: Merkwaardig, want vrije keus is juist iets dat veel moeders nauwelijks ervaren.

    En dan over je persoonlijke verhaal. Het is inderdaad vaak geen roze wolk het krijgen van je kindje. Ik heb drie kindjes en ook bij mij was het geen roze wolk. Ik was moe, moe, moe, zat tegen een depressie aan etc. Iedereen maakt zijn eigen keuzes gebaseerd op hoe je denkt, welke informatie je hebt en hoe belangrijk je bepaalde dingen vindt.

    Wel jammer dat je door jouw persoonlijke ervaring zo’n stukje moet schrijven. Schrijf dan echt je eigen verhaal op zoals je nu gedaan hebt in plaats van mensen ervan te proberen te overtuigen dat borstvoeding helemaal niet zo goed is en men geen eigen keuze mag maken.

  27. melanina

    http://www.borstvoeding.com/beeld/opzij-het-borstvoedingdebat-februari.pdf

    deze dagen is het erg in om borstvoeding boven alles te promoveren, ook in België. Sommige kraamklinieken gaan prat op het zgn. label van ‘babyvriendelijk ziekenhuis’ dat ze behaalden omwille van hun borstvoedingsbeleid. Tegen die stroom ingaan als individu levert je geheid commentaar op. Je moet al erg assertief en rad van tong zijn om ‘je omgeving’ maar ook de kraamkliniek, van weerwoord te dienen en voor je eigen keuze (voor flessenvoeding) te gaan.
    Helemaal akkoord dus met je Asha “Kunnen we niet ophouden met die onlogische ongein? Het is toch volstrekt niet nodig om je eigen keuze te verdedigen door elke andere keuze af te keuren? Mijn standpunt: ik eis voor mezelf de vrijheid op om geen borstvoeding te geven en in ruil daarvoor gun ik alle andere moeders de vrijheid om ook zelf te kiezen hoe ze voeden.”

    En neen, ik ben geen betrokken partij (meer) want 58 en vertoef al lang bij de overgangstergirls; als ik op dit ogenblik voor de keuze zou staan werd het absoluut flessenvoeding.

  28. Elisabeth

    Asha,

    Ik ben het erg eens met je laatste post. En je voorlaatste post raakte me diep.

    Waarom vallen moeders elkaar soms zo hard af? Waarom steunen wij elkaar niet in onze angst om niet het goede te doen voor ons kind, in onze angsten onszelf kwijt te raken, in ons gevoel van falen als dingen anders gaan dan we dachten of hoopten?

    En waarom gebruiken (of misbuiken) wij de wetenschap om steun te krijgen in ons moederschap? Want dat doe jij, doen anderen hierboven. Die steun heb je niet nodig van hen, zoek het in jezelf, in je kind, in je partner, in andere moeders, in mij (een lang borstvoedende vrouw).

    Mocht je een derde kind krijgen, dan hoop ik dat je qua voeding zult doen wat jíj wilt (en niet de verloskundige, je man, de hele wereld). Mijn steun zal je hebben. Ik zal bij mijn derde hetzelfde doen.

    Groet, Elisabeth

    PS: Borstvoedingsorganisaties mogen geen (medische) adviezen geven. Ze geven, waar gevraagd, informatie. Doen ze meer, dan gaan ze hun boekje te buiten. In mijn ervaring willen ze juist liever geen etiketje met ‘maffia’, maar er zijn voor vrouwen die dat willen.

  29. O ja en Asha, prachtig en schrijnend verhaal wat je hebt geschreven. Overigens stond ik er tijdens de eerste zwangerschap juist heel anders in: die flauwekul van een borstvoeding, daar ging ik als vrije vrouw toch echt niet aan beginnen. En ik besloot op het op het moment dat mijn partner in de AH stond tijdens de kraamweek voor het verlossende pak kv om haar door te sturen naar de thuiszorg voor een kolfapparaat. Het leven loopt zoals het loopt en soms moet je gewoon dealen met wat er op je pad komt. Maar schuldig voelen lijkt me nooit een goede oplossing. Daar heeft niemand wat aan.

    Misschien moeten we de de discussie over de medische werking van moedermelk overlaten aan mensen die niet emotioneel betrokken zijn bij dit onderwerp? (En niet financieel betrokken zijn bij de kv industrie). Ben heel benieuwd wat er dan uit zou komen.

  30. Asha ten Broeke

    @Chantal: goed punt, borstvoeding geven en thuisblijfmoederschap hebben inderdaad niet per se iets met elkaar te maken. Ik ken vele vrouwen die de borst geven of gaven en er tegelijkertijd bloeiende buitendeurse carrieres op nahielden.

    Mijn laatste opmerking (want het is zo hoog tijd om mijn Trouw-column van volgende week te gaan voorbereiden): het hoort bij mijn vak om te voorkomen dat mijn persoonlijke geschiedenis met borstvoeding (of met welk onderwerp dan ook) mijn kijk op het wetenschappelijk bewijs kleurt. Mijn ervaringen bepalen voor een deel de onderwerpen waarover ik schrijf, maar als ik de methodologische sectie van een wetenschappelijke paper uitpluis, schrijf ik vervolgens fair op wat ik daar zie. Ik zou nooit een resultaat achterwege laten omdat het me niet past bij mijn persoonlijke mening. Ik weet dat Chantal dat ook niet suggereerde, maar ik vind het wel belangrijk om het even gezegd te hebben. Journalistieke beroepseer, enzo.

  31. Anne Hofstede

    Beste Asha, wat leuk dat je in Trouw nog even doorgaat op het onderwerp! Het maakt heel wat los, dat is wel duidelijk. Ik ben benieuwd naar je volgende column.

  32. Anne Hofstede

    O ja, misschien heb je ook een verklaring waarom het RIVM en de WHO zo stellig zijn in hun advies? Zit daar een ander belang achter denk je?

  33. kim

    evolutioair gezien, komt er al zolang er mensen bestaan melk uit de borsten van een vrouw.

    Ben benieuwd of er over duizenden jaren kunstvoeding uit de borsten komt.

    Ik vrees dat je krappe legging de bloedtoevoer naar je hoofd heeft afgekneld.

  34. Ien

    ik geef enkel nog een reactie op Cat : waarom er geen vit D en K “inzit” : het zit er wel in maar in kv zit veel en veel teveel ! een gezond kind dat minstens 2 uur pw buiten komt heeft geen vit. D nodig.
    Dit is overheidswege bepaald ( onder invloed van ) In kv zit veel vit. D maar dat komt door de hoeveelheid ijzer in hun product.

    En termen als maffia : criminele organistatie die geweld niet schuwen …. sorry hoor ! Alsof de BV organistaties / moeders een pak zoogcompressen in je bed naast je kussen leggen als je wakker wordt dat je dan de tieten schrikt of zo ?
    Of folteren door je te gaan kolven ? * oeh eng !! *

    BV is normaal en helaas voor diegene die anders kiezen al dan niet genoodzaakt ; kv behaald de norm niet eens.

  35. ilona

    @cat de tijd heeft je ingehaald, vooropig moet ook aan KV vitamine d worden toegevoegd.
    Daarbij zijn er grote groepen mensen die al lang niet meer bv of kv afhankelijk zijn die nog vitamine D gesuppleerd zouden moeten krijgen.

    Leven en laten leven, kunstvoeding is niet verkeerd maar altijd een tweede keus, anders kwam dat wel uit de borsten van moeders.

  36. Bauk

    Hoi Asha,

    wat jammer dat je geen goede start hebt gehad na een zware bevalling. Nadat ik dat las, was je weer een beetje menselijker en kwam je niet alleen maar heel boos over.

    Natuurlijk is het je eigen keus of je bv of kv geeft. Voor mij voelde moedermelk natuurlijker dan koemelk. ;-)

    Over je Harry Potter verhaal. Ik heb precies zo`n ervaring, maar dan met een kind aan de borst. We zijn de hele dag met zijn tweeën in bed gebleven, mijn zoon en ik. Met voedingskussen, kussens en dekens om me heen hoefde ik alleen af en toe mijn zoon aan te leggen om te drinken. Dus ook een dagje lezen kan best als je bv geeft.

  37. Asha ten Broeke

    @Anne – Volgende week (ook Wereld Borstvoedingsweek, las ik) schrijf ik een vervolgcolumn over borstvoeding.

  38. ilona

    hoi asha,

    misschien geeft dit je nog wat input:
    http://retteketetten.wordpress.com/2011/09/12/langvoeden-met-kunstmelk/

  39. zo maar een mama

    Dag Asha,

    wat een verhaal, wat mij bijblijft is de strijd die moeders onderling voeren… ik zou je bijna vragen inderdaad een stukje te schrijven over thuisbevallen of in het ziekenhuis…. thuisbevallingen moeten immers volgens sommigen verdwijnen. Kijken of het net zo veel, of zo weinig oplevert.

    En het voeden van onze kinderen heeft twee kanten, bijna het heilige of hoer syndroom, je kunt het nooit goed doen. Een grote groep van ons kiest te vroeg voor kunstvoeding en de rest kiest er blijkbaar te laat voor. Beide groepen hebben hierbij last van de reacties van anderen.

    En de wetenschap, mij is altijd geleerd dat je met statistiek vrijwel alles kunt onderbouwen wat je maar wilt, dus…

  40. Bregje

    Ik lees nu pas deze hele stroom reacties. Wat een felheid! Ik kan alleen maar zeggen: toen ik de column in Trouw las dacht ik: eindelijk! Ik had precies hetzelfde. Ik wilde graag borstvoeding geven, maar heb het bij allebei mijn kinderen nog geen drie maanden volgehouden. Ik wilde mijn lijf terug, ik wilde ook wel eens langer dan twee uur de deur uit, ik wilde werken zonder kolven op het invalidentoilet. En ja, mijn kindjes sliepen al snel op hun eigen kamertje, en nooit bij mij in bed. Sorry, daar is het echt te smal voor. En ik wil ook wel weer eens ongestoorde seks, zonder dat om de haverklap mijn nageslacht aan de bedrand staat. Of mag dat ook niet meer? En ja, mijn kinderen zijn gelukkig, slim, aanhankelijk, niet eenkennig en kerngezond.
    Niet alle moeders zijn van die geboren moederdieren, dat maakt hen nog geen slechte moeders. Integendeel. En gelukkig zijn er vaders die met alle plezier ook voor hun kinderen zorgen. Samen krijgen wij ons kroost wel groot!

  41. Marjolein

    Hoi Asha,

    Wat een heftige reacties!!! Wow wat voelt iedereen zich aangesproken en aangevallen. Wat een emoties. En wat een aanval op jou, als mens. Ik ben er door geshockeerd eerlijk gezegd. In sommige berichten lees ik zelfs haat.

    Wat is iedereen blijkbaar onzeker over de beslissingen rondom het moederschap. Wat ‘men’ vindt, wat ‘men’ zegt, who cares! Ga voor je eigen keuzes staan! Niemand weet wat ‘de’ manier is als het om moederschap gaat, als we dat wel zouden weten zou de wereld er beter aan toe zijn. Iedereen doet maar wat. En hoopt daarbij dat ze het juiste doen. Allemaal mensen, allemaal zoekend en onwetend.

    Ik mis echt de afstand van veel vrouwen om te kijken naar dit onderwerp en het gezamenlijk te onderzoeken. Die aanval! Waar komt die weerstand vandaan! Wat zul je bang zijn, om het verkeerd te doen. Ik heb veel respect voor jou, Asha, dat je deze onderwerpen aansnijdt, onconventionele standpunten inneemt, en ook nog eens je persoonlijke verhaal deelt. Ik hoop dat de vrouwen die zich zo enorm opwinden over dit onderwerp, zien dat ze zich laten meeslepen door hun eigen angst en onzekerheid. Veel grootser zou het zijn om hier onderzoekend naar te kijken en je eigen perspectief kritisch te bekijken. Daar is nog nooit een mens slechter van geworden.

    Ondertussen heb ik je nieuwe column in Trouw gelezen, minstens even goed. Blijf wie je bent en blijf die taboe kleedjes optillen.

    Respect!

  42. Marly

    Ik kwam op je blog terecht n.a.v. je laatste column op de Trouw-website.

    Ik heb nooit borstvoeding kunnen geven, omdat de leidingen zijn ‘doorgeknipt’ toen ik op m’n 17de een borstverkleining kreeg. Dus tegen mij heeft nooit iemand zitten piepen. Overigens zijn mijn beide kinderen kerngezond en slechts een paar dagen per jaar ziek, dus met dat gebrek aan antistoffen valt het blijkbaar erg mee. Hun gewicht is altijd gemiddeld geweest.

    Maar ik heb wel van heel dichtbij, van zeer veel vrouwen meegekregen hoe groot de druk is om borstvoeding te geven. En dat er nadrukkelijk gezwegen wordt over veel nadelen. Zo viel ik bijna van m’n stoel toen een vriendin vertelde dat elke borstvoeding bij haar een uu duurde. EEN UUR! Dan zit je met een beetje pech dus zeker de eerste paar weken/maanden zeven tot tien uur per dag met een kind aan de borst! Als je dat met een brede glimlach op je lippen volhoudt, heb je óf totaal geen eigen leven, óf je deed toch al niet zo veel de hele dag.

    En voor wat betreft twee jaar lang borstvoeding geven: ik heb een collega die een jaar lang borstvoeding heeft gegeven. En zij deed dus ook een uur over elke borstvoeding. Ruim negen maanden lang heeft zij op elke werkdag minstens drie uur besteed (in het begin vier tot vijf uur – want kleine Syslijntje kreeg niet zo veel binnen in één keer) aan borstvoeden. Voor haar werk had ze structureel te weinig tijd – alleen kleine klusjes kon ze doen (haar eigen woorden). Onze manager (ook een moeder – maar die zich er gruwelijk aan zat te ergeren) mocht er niets van zeggen, want ja: vrouwen hebben recht op het geven van borstvoeding, he? En wij maar madam’s werk uitvoeren. En dan zijn vrouwen die (mede) om dit soort redenen ervoor kiezen om eerder of volledig te kiezen voor flesvoeding asociaal?

    Maar ook in de wereld van flesvoeding wordt hevige druk uitgeoefend op kersverse moeders. Ikzelf heb erg mijn best moeten doen om de Nutrilon-maffia te ontlopen. Die redeneren eigenlijk precies hetzelfde als de borstvoedingsmaffia: ‘als je iets anders in het flesje doet dan Nutrilon, dan heb je niet het beste met je kind voor’. Het verontwaardigde gesnuif van verloskundigen, kraamhulpen en kinderdagverblijven toen ik met mijn pak Kruidvat-huismerkvoeding kwam aanzetten, was niet van de lucht. Toch heb ik uit principe nooit Nutrilon gekocht. Waarom niet? Toen ik zwanger was van mijn eerste, heb ik me uiteraard breed georienteerd op flesvoeding. Nutrilon claimde iets unieks te hebben: immunofortis. ‘Wetenschappelijk bewezen [beter]‘, aldus de verpakking en website. Dus ik vroeg Nutrilon naar dat wetenschappelijk onderzoek. Ik heb gesmeekt, gedreigd en poeslief gevraagd, maar ik kreeg het niet. Dat snapte ik toch niet, was hun oordeel. Blijkbaar konden ze aan mijn mails mijn opleiding bepalen. Toen wist ik het zeker: het maakt allemaal niets uit. Het enige verschil is dat Nutrilon fors duurder is.

    Ik heb intens medelijden met al die jonge moeders die het hoofd moeten bieden aan al die mensen die hen proberen aan te praten dat ze met bepaalde keuzes hun kind ernstig tekort doen. En die zinnen gebruiken als ‘je wilt toch het beste voor je kind [ en daarom moet je klauwen met geld uitgeven aan onze peperdure producten]‘. Gelukkig zie ik steeds meer intelligente, sterke vrouwen om me heen, die wars van al dat geneuzel over borstvoeding, ziekenhuis/thuisbevallingen, Nutrilon, TrippTrapp-stoeltjes en MaxiCosi’s lekker hun eigen keuzes maken, en stuk voor stuk zielsgelukkige, kerngezonde kinderen op deze wereld hebben gezet.

    O ja, en Syslijntje van mijn zeer borstvoedinggezinde collega is een paar maanden geleden opnieuw van kleuterschool veranderd wegens herhaaldelijke ‘aanpassingsproblemen’. Gelukkig heeft ze nooit Kruidvat-flesvoeding gehad, anders zou die ongetwijfeld als boosdoener zijn bestempeld.

  43. brechtje

    Belangrijk citaat van wijlen Wim Sonneveld over ouders: we zijn allemaal stakkers, die in het duister tasten.

    Gezegend zijn wij, die KIEZEN kunnen voor bv of kv. Ik geef nu zelf al 3 maanden bv, en geniet hier intens van. Gelukkig kolf ik met gemak en kan ik best wel eens een paar uur weg zijn, zo dramatisch is het allemaal niet als het goed loopt. Echter, de verhalen van vrouwen waarbij het niet lukt(kloven als de grand canyon, meid, ik geef’t je te doen) zijn ook niet mis. Maar, ook als kv een keuze is voor de bevalling is dat alleen maar te respecteren.

    Ik zeg: baas over eigen borstpartij!

    Trouwens Asha, je column deze week was weer raak; de moeder als beste opvoeder. Pff, heb je al die overbezorgde bakfietsmoeders wel eens zien fietsen? Van hockeyclub naar vioolles, via het balletschooltje waar dochterlief het zo naar haar zin heeft? Vaders zouden dat niet eens in hun hoofd halen, die zorgen pas voor rust en regelmaat! Gewoon één ding tegelijk, en af en toe met het verstand op nul even gaan vissen.

    Ga zo door, trap maar tegen die heilige huisjes aan, daar is nog nooit iemand slechter van geworden.

  44. Hammetje

    Grappig column, ik kon er wel om lachen want het is best wel waar natuurlijk, maar ja, je was ook niet voldoende voorgelicht. Pasgeboren baby’s willen nou eenmaal zuigen-zuigen-zuigen en dat is loodzwaar, balen hè? Verder geen oordeel, want ieder z’n ding en ook geen mening, want da’s een beetje mosterd na de maaltijd.

    Ik wilde wel even reageren op de vorige reageerster, ik citeer:

    “Zo viel ik bijna van m’n stoel toen een vriendin vertelde dat elke borstvoeding bij haar een uu duurde. EEN UUR! Dan zit je met een beetje pech dus zeker de eerste paar weken/maanden zeven tot tien uur per dag met een kind aan de borst! Als je dat met een brede glimlach op je lippen volhoudt, heb je óf totaal geen eigen leven, óf je deed toch al niet zo veel de hele dag.”

    Haha, da’s niet zo veel hoor… die van mij wilde wel 20 uur per dag aan de borst, en somehow – somehow – krijg ik het toch voor elkaar om m’n geld te verdienen als zzp’er, dus zonder collega’s om alles voor mij te doen… maar ja, ik heb dan ook geen vervelende manager.

    Je moet gewoon een beetje handig wezen, dan lukt het best. En humor, humor is fijn. Daarvoor dank aan de columniste.

  45. ilona

    Ik ben erg benieuwd naar je volgende column die je ivm de wereldborstvoedingsweek zou schrijven.

  46. Jenny

    Prettige riem onder mijn hart. Ik was van plan, uiteraard, borstvoeding te geven, ‘het beste voor mijn kindje’. Ik ging er helemaal vanuit dat het gewoon zou lukken en informeerde ook naar de kolfruimte op mijn werk. Het lukte dus niet, ondanks goed aanleggen met behulp van professionals. Tepelkloven waardoor ik elke paar uur pijn moest lijden alsof er duizenden naalden in mijn tepels staken. Kolven lukte ook niet, alleen met nog steeds veel pijn op de laagste stand waardoor er dus niet genoeg melk uit kwam. Het werd een stressbeweging en ik ging alleen maar door uit schuldgevoel. Gelukkig stond de kraamhulp achter me en het was een grote opluchting om te stoppen en de fles te geven. Nu profiteer ik wel van de voordelen ervan. Overigens is mijn dochter nooit ziek. Die stomme tips die van alle kanten kwamen kan ik me ook nog goed herinneren, waar bemoeien ze zich mee.

  47. sanne meeder

    baas over eigen borst zou ik zeggen. ook ik word nogal afkeurend aangekeken over het feit dat het bij mij niet helemaal lukt met de borstvoeding. Niet door iedereen maar krijg wel van die opmerkingen die echt lekker zijn als je als zelf kritisch mens al rondloopt met het idee heb ik gefaald, waar is het misgegaan doe ik wel genoeg mijn best? En dan te horen krijgt ‘ iedere vrouw kan in principe borstvoeding geven’ . Ik zou dat ook heel graag gewild hebben maar mijn bevallingsverhaal is vergelijkbaar met die van Asha. Ik zou zeggen kom maar op met de moedermelk. Je mag mijn donor worden!

Geef een reactie